BAKI,VOA
1934-cü il iyunun 30-da Almaniyada hakimiyyətdə olan nasist rejiminin rəhbəri Adolf Hitler öz siyasi təşkilatı daxilində genişmiqyaslı qanlı təmizləmə əməliyyatına göstəriş verdi. Tarixə "Uzun Bıçaqlar Gecəsi" kimi düşən hadisələr zamanı Hitler gələcəkdə öz hakimiyyəti üçün təhlükə yarada biləcəyini düşündüyü yüzlərlə nasist üzvünün öldürülməsini əmr etdi.
Əməliyyatın əsas hədəfi Nasist Partiyasının Hücum Dəstələri (SA) oldu. Təxminən 4 milyon üzvü olan bu təşkilat 1930-cu illərin əvvəllərində Hitlerin hakimiyyətə gəlməsində mühüm rol oynamışdı. Lakin Hitler hesab edirdi ki, bəzi tərəfdarları partiyanın ilk dövrlərdə irəli sürdüyü "Milli Sosializm" ideyalarını həddindən artıq ciddi qəbul edir və onların mövqeyi Almaniyanın iri sənaye dairələri ilə qurulan əməkdaşlığa mane ola bilər. O, ölkəni müharibəyə hazırlamaq məqsədilə sənaye sektorunun dəstəyini qorumaq üçün fəhlə hüquqlarının məhdudlaşdırılmasını planlaşdırırdı.
Nasist Partiyası 1920-ci illərin əvvəllərində Almaniyanın demokratik hakimiyyətindən, sol siyasi qüvvələrdən və yəhudilərdən narazı olan insanların dəstəyi ilə sürətlə böyüməyə başlamışdı. 1923-cü ilin noyabrında Almaniya hökumətinin Böyük Britaniya və Fransaya Birinci Dünya müharibəsindən sonra müəyyən edilmiş təzminat ödənişlərini bərpa etməsindən sonra nasistlər hakimiyyəti zorla ələ keçirmək məqsədilə "Pivəxana çevrilişi" kimi tanınan uğursuz çevriliş cəhdinə əl atdılar.
Adolf Hitler Bavariyada başlanacaq milli çevrilişin Almaniya ordusunun da dəstəyini qazanacağına və nəticədə Berlindəki hökumətin devriləcəyinə ümid edirdi. Lakin üsyan qısa müddətdə yatırıldı, Hitler dövlətə xəyanət ittihamı ilə həbs edildi və beş il azadlıqdan məhrum edildi.
Hitler Landsberq həbsxanasında cəza çəkdiyi dövrdə sonradan nasist ideologiyasının əsas mənbələrindən birinə çevrilən "Mənim Mübarizəm" adlı kitabını diktə etdi və natiqlik bacarığını inkişaf etdirdi. O, cəmi doqquz ay sonra tərəfdarlarının siyasi təzyiqi nəticəsində həbsdən azad edildi.
Növbəti illərdə Hitler və onun yaxın silahdaşları Nasist Partiyasını yenidən təşkil edərək onu kütləvi siyasi hərəkata çevirdilər. 1932-ci ildə Almaniya Prezidenti Paul fon Hindenburq prezident seçkilərində Hitleri məğlub etsə də, 1933-cü ilin yanvarında onu kansler vəzifəsinə təyin etdi. Hindenburq güman edirdi ki, Hitleri hökumət daxilində nəzarətdə saxlamaq mümkün olacaq.
Lakin bu hesablamalar özünü doğrultmadı. Hakimiyyətə gəldikdən qısa müddət sonra Reyxstaq binasının yandırılması hadisəsindən istifadə edən Hitler növbədənkənar seçkilər elan etdi. Nasist lideri Hermann Görinqin rəhbərlik etdiyi polis qüvvələri seçki öncəsi müxalif siyasi qüvvələrə qarşı geniş repressiyalar həyata keçirdi.
Nasist Partiyası Alman Milli Xalq Partiyası ilə birlikdə parlamentdə çox cüzi üstünlük əldə etdikdən sonra Hitler "Fövqəladə səlahiyyətlər haqqında qanun" vasitəsilə faktiki olaraq qeyri-məhdud hakimiyyət qazandı.
1934-cü ildə Prezident Paul fon Hindenburqun vəfatından sonra Almaniyada demokratik idarəetmənin qalan son institutları da ləğv edildi. Bununla Adolf Hitler ölkənin yeganə hakim siyasi fiquruna çevrildi və Almaniya sonrakı illərdə müharibə və soyqırımı siyasətinə istiqamətləndirildi.
