BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

İnsan davranışlarının formalaşmasında bioloji amillərin rolu müasir elmin ən çox müzakirə edilən mövzularından biridir. Son araşdırmalar testosteron hormonunun yalnız güc və aqressiya ilə bağlı olması barədə stereotipləri alt-üst edir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu hormon insanın qərarvermə mexanizmini və sosial statusunu qoruma instinktini yenidən formalaşdırır. Testosteron təfəkkür tərzini köklü şəkildə dəyişməsə də, beynin prioritetlərini sosial mühitə uyğun olaraq yenidən nizamlayır.

Elmi təcrübələr zamanı məlum olub ki, yüksək testosteron səviyyəsi bəzi hallarda insanı daha dürüst edir. Keçirilən sınaqlarda testosteron verilən kişilərin maliyyə qazancı üçün yalan danışmağa daha az meylli olduqları müşahidə edilib. Alimlər bunu hormonun birbaşa "əxlaqı yaxşılaşdırması" ilə deyil, fərdin cəmiyyətdəki "dürüst insan" imicini və statusunu qorumaq istəyi ilə izah edirlər. Yəni, bəzi kontekstlərdə nüfuzu qorumaq ani maddi qazancdan daha dəyərli hesab olunur.

Testosteronun beyində mükafatlandırma və risklərin qiymətləndirilməsi mərkəzləri olan prefrontal korteks və amiqdala üzərindəki təsiri qərarların qətiyyətini artırır. Bu bioloji təsir fərdin qrup daxilindəki mövqeyindən asılı olaraq dəyişir; yüksək statuslu şəxslərdə qətiyyəti, rəqabət mühitində isə dürüstlüyü stimullaşdırır. Beləliklə, insan davranışları sabit əxlaqi normalardan deyil, sosial kontekst, fərdi status və hormonların mürəkkəb qarşılıqlı təsirindən doğur.