BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Yay tətilini planlaşdıran milyonlarla insan bu il əvvəlki illərlə müqayisədə daha mürəkkəb qərarlar verməli olur. Təyyarə biletlərinin, mehmanxana xidmətlərinin, sığorta haqlarının və gündəlik xərclərin artması səyahət büdcələrinin yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginliklər və enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər qlobal turizm sektoruna birbaşa təsir göstərməyə başlayıb.
Son aylarda ABŞ-İsrail və İran arasında yaşanan qarşıdurmanın təsirləri təkcə enerji bazarları ilə məhdudlaşmayıb. Neft qiymətlərində müşahidə olunan artım hava nəqliyyatı sektorunun fəaliyyət xərclərini yüksəldib. Aviasiya şirkətləri daha bahalı yanacaqdan istifadə etməyə məcbur olduqları üçün bu əlavə xərclər tədricən sərnişinlərə ötürülür. Nəticədə beynəlxalq uçuşların qiymətləri artır, bəzi marşrutlar dəyişdirilir və səyahət planlaşdırılması əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha riskli prosesə çevrilir.
Mütəxəssislərin fikrincə, hazırda insanların səyahətə münasibəti də dəyişir. Əvvəllər əsas məqsəd ən ucuz təklifləri tapmaq idisə, indi turistlər daha çox təhlükəsizlik, sabitlik və gözlənilməz risklərdən qorunmaq imkanlarını nəzərə alırlar. Bir çox səyahətçi bilet və rezervasiyaların dəyişdirilməsi və ya geri qaytarılması imkanlarına görə əlavə ödəniş etməyə üstünlük verir.
Turizm bazarında müşahidə olunan yeni tendensiyalardan biri də səyahət müddətinin qısaldılmasıdır. İnsanlar səfərlərdən tamamilə imtina etmək əvəzinə, daha qısa müddətli istirahət variantlarına üstünlük verirlər. Eyni zamanda yaxın ölkələrə və regionlara səfərlərə maraq artır. Bu yanaşma həm maliyyə risklərini azaldır, həm də gözlənilməz dəyişikliklər zamanı itkilərin qarşısını almağa kömək edir.
Qlobal böhranın səyahət xərclərinə təsiri ilk baxışda görünəndən daha dərindir. Hava nəqliyyatı şirkətləri bəzi riskli hava məkanlarından istifadə etmədikləri üçün marşrutları dəyişməli olurlar. Bu isə uçuş müddətinin uzanmasına və əlavə yanacaq sərfiyyatına səbəb olur. Nəticədə həm biletlərin qiyməti artır, həm də sərnişinlər daha uzun səyahət etmək məcburiyyətində qalırlar.
Bundan əlavə, yükdaşımalar, sığorta xidmətləri və logistika sahəsindəki xərclər də yüksəlir. Bu amillər turizm sənayesinin bütün iştirakçılarına təsir göstərərək ümumi qiymət artımını sürətləndirir.
Son iki ildə turist davranışlarında diqqətçəkən dəyişikliklərdən biri də "müdafiə xarakterli səyahət" modelinin yayılmasıdır. Bu yanaşma insanların həm istirahət etmək, həm də maliyyə risklərini minimuma endirmək istəklərindən qaynaqlanır. Xüsusilə Avropa və Asiyada qısa səfərlərə, daxili turizmə və dəmir yolu nəqliyyatından istifadəyə maraq artıb. Bu variantlar daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən hesab olunur.
Səfər zamanı xərcləmə vərdişləri də dəyişir. Turistlər artıq lüks xidmətlərə və bahalı əyləncələrə daha az vəsait ayırır, əsas ehtiyaclara üstünlük verirlər. Uzun illər davam edən inflyasiya, iqtisadi qeyri-müəyyənlik və geosiyasi böhranlar istehlakçıların maliyyə davranışına ciddi təsir göstərib.
Mütəxəssislər səyahətdən imtina etməyi deyil, büdcənin daha düzgün idarə olunmasını tövsiyə edirlər. Bunun üçün ümumi xərclərin əvvəlcədən hesablanması, rezervasiya şərtlərinin diqqətlə öyrənilməsi, bütün vəsaitin əvvəlcədən xərclənməməsi və fövqəladə hallar üçün əlavə maliyyə ehtiyatının saxlanılması vacib hesab olunur. Həmçinin valyuta məzənnələrinin izlənilməsi və daha az tələbat olan dövrlərdə səyahət planlaşdırılması da qənaət etməyə kömək edə bilər.
Müşahidələr göstərir ki, müasir dövrdə turizm sektoru iqtisadi və siyasi proseslərin bir növ göstəricisinə çevrilib. İnsanlar səyahət etməkdən vaz keçmirlər, lakin bunu daha ehtiyatlı və planlı şəkildə həyata keçirirlər. Bir neçə il əvvəl spontan şəkildə verilən qərarlar artıq bazar şərtlərinin, valyuta məzənnələrinin və mümkün risklərin diqqətlə qiymətləndirilməsi ilə əvəz olunub.
Beləliklə, qlobal qeyri-müəyyənliyin artdığı bir dövrdə turistlər üçün ən vacib məsələ yalnız münasib qiymət tapmaq deyil, həm də gözlənilməz dəyişikliklərə qarşı dayanıqlı səyahət planı qurmaqdır.
