BAKI,VOA
Sualtı qayıqlar öz təhlükəsizliklərini təmin etmək və gözlənilməz hücum üstünlüklərini qoruyub saxlamaq üçün gizliliklərini itirməməlidirlər. Lakin hərəkət enerjisi təmin edən və ya generator funksiyasını yerinə yetirən daxili yanma mühərrikləri oksigenə ehtiyac duyurlar. Sualtı qayıqların bu səbəbdən dəniz səthinə çıxmaq məcburiyyətində qalması, eyni zamanda onların ən müdafiəsiz olduqları zaman kəsiyidir. Məhz bu təhlükəni aradan qaldırmaq və ya minimuma endirmək məqsədilə AIP (Air-Independent Propulsion / Havadan asılı olmayan sövq sistemləri) sistemləri inkişaf etdirilmişdir.
İlk sınaqlar və tarixi inkişaf prosesi
İlk AIP sistemi 1940-cı illərdə alman alimi Helmuth Walter tərəfindən yaradılmışdır. Çox həssas şəkildə idarə edilməsi tələb olunan bu sistem, sualtı qayıq daha dərini boyladıqda hidrostatik təzyiq səbəbindən idarəetmənin çətinləşməsi ucbatından istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilə bilmədi.
Nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayıqlar da AIP sinfinə daxil edilə bilər, lakin nüvə sualtı qayıqları radioaktiv təhlükə, yüksək maliyyə xərcləri və yüksək texnologiya səviyyəsi tələb etdiyi üçün çox geniş yayılmayıb. Bu növ texnologiyadan dünyada yalnız 6 ölkə (Amerika Birləşmiş Ştatları, Rusiya, Böyük Britaniya, Fransa, Çin və Hindistan) istifadə edir.
1980-ci illərdə "Stirling" mühərrikli AIP sistemi ilk dəfə İsveçin Kockums şirkəti tərəfindən bir sualtı qayıqda tətbiq edilmişdir. Bu, nüvə enerjisindən sonrakı dövrdə istehsal olunan ilk müasir AIP sistemidir. Daha sonra isə fransızlar “Qapalı dövrə buxar turbini” sistemini inkişaf etdiriblər.
Ən son texnologiya: Yanacaq elementi
Bu sahədə inkişaf etdirilən ən son texnologiya isə Yanacaq Elementi (Fuel Cell) sistemidir. Bu, elektrik enerjisini tərs elektroliz üsulu ilə, tamamilə kimyəvi yolla istehsal edən bir sistemdir.
Türkiyədə, Gölcük Donanma Komandanlığı Gəmiqayırma Zavodunda Almaniyanın Thyssen-Krupp Marine Systems şirkəti ilə birgə istehsal olunacaq Reis (Type 214) sinfinə aid sualtı qayıqlarda bu sistem dizel-generator ilə birlikdə hibrid həll yolu kimi istifadə ediləcəkdir.
