BAKI, AzerVoice
Dünyada temperaturun artması rekord həddə çatdıqca, iqlim böhranının təsiri getdikcə daha dağıdıcı olur. Milyonlarla insan ekstremal hava hadisələri, quraqlıq və səhralaşmaya görə evlərini tərk edir.
2015-ci ildə imzalanan Paris İqlim Sazişi qlobal istiləşməni 1,5 dərəcə Selsi ilə məhdudlaşdırmağı hədəfləyirdi.
Bununla belə, 2024-cü ildə dünyanın orta temperaturu artıq Selsi üzrə 1,6 dərəcəyə çatıb. Alimlər bu artımın əsrin sonunda 3,1 dərəcə Selsiyə çata biləcəyini proqnozlaşdırırlar.
Donald Tramp ABŞ-ı ikinci dəfə Paris sazişindən çıxarsa da, neft və qaz hasilatını artırmaq üçün qalıq yanacaq layihələrini dəstəkləyir. Argentina prezidenti Xavyer Milei iqlim dəyişikliyini “sosialist yalanı” kimi təsvir edir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatına görə, ölkələrin 95 faizi 2035-ci il üçün yeni iqlim hədəfləri təyin etmək üçün son tarixi qaçırıb.
ABŞ iqlim yardımını kəsir
Bayden dövründə ABŞ BMT-nin çətiri altında Yaşıl İqlim Fonduna 1 milyard dollar yardım etdi. Bununla belə, Tramp administrasiyası bu fond üçün götürdüyü 4 milyard dollarlıq öhdəlikdən geri çəkildi.
ABŞ yardımının kəsilməsi bütün dünyada ekoloji layihələrə mənfi təsir göstərir. Kolumbiyada Amazon meşələrini qorumaq üçün 70 milyon dollarlıq layihə ləğv edilərkən, İndoneziyadakı Borneo Orangutan Qoruma Fondu 50 min dollarlıq dəstəyini itirdi. Keniya və İndoneziyada nəsli kəsilməkdə olan heyvanların qorunması layihələri də risk altındadır.
ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) büdcəsində böyük ixtisarlar aparılarkən, ən azı 880 əməkdaşın ixtisar edilməsi planlaşdırılır.
2024: İqlim fəlakətləri ilə dolu bir il
2024-cü ildə Qərbi Afrika və Cənubi Asiyada daşqınlar minlərlə insanın ölümünə səbəb oldu. Cənubi Amerikada geniş yayılmış quraqlıq olduğu halda, bütün dünyada 41 gün ərzində təhlükəli dərəcədə isti hava qeydə alınıb.
Sudanda şagirdlərin şiddətli istilər səbəbindən huşunu itirməsi səbəbindən məktəblər iki həftə bağlanıb. Amazon hövzəsindəki şiddətli quraqlıq səbəbiylə bölgədə rekord səviyyədə ən aşağı su səviyyəsi müşahidə edildi.
BMT-nin məlumatına görə, 2023-cü ildən bəri Afrikada 159 ekstremal hava hadisəsi baş verib və bu hadisələr 28 mindən çox insanın ölümü ilə nəticələnib.
İqlim miqrantları artmaqdadır
2023-cü ildə 26,4 milyon insan təbii fəlakətlər səbəbindən evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Bu rəqəm müharibə və zorakılıq nəticəsində didərgin düşmüş insanların sayından çoxdur. Təbii fəlakətlər səbəbindən miqrasiya edənlərin əksəriyyəti Afrikanın cənub-şərqində və Şərqi Asiya Sakit okean regionlarında cəmləşib.
Ardıcıl quraqlıq və daşqınlar səbəbindən 2023-cü ildə Somalidə 2 milyondan çox insan didərgin düşüb. Eynilə, Keniya və Efiopiyada 1,2 milyon insan miqrasiya etməli olub.
Planetin gələcəyi necə olacaq?
Hətta 2025-ci ilin ilk aylarında şiddətli iqlim hadisələri yüz milyardlarla dollar ziyana səbəb olub. Kaliforniyadakı yanğınları iqlim dəyişikliyini tədqiq edən ekspertlər “kifayət qədər tez-tez və şiddətli hala gələn fəlakət” kimi qiymətləndiriblər.
2050-ci il proqnozlarına görə, Braziliyanın şərqində yağıntının miqdarı 287 millimetr azalacaq, Qrenlandiyada isə 369 millimetr artacaq.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı vurğulayır ki, ölkələr 2050-ci ilə qədər xalis sıfır karbon emissiyası hədəflərinə nail olmaq üçün daha sürətli tədbirlər görməlidirlər.
Ekspertlərin fikrincə, yüksək emissiya edən G20 ölkələri istixana qazlarının tullantılarının azaldılmasında liderlik etməlidir. Əks halda, iqlim böhranının təsiri daha da dağıdıcı ola bilər.
