BAKI,VOA, Nailə Babazadə
ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlardan sonra strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazının faktiki olaraq qapanması Asiya ölkələrini dərin enerji böhranı ilə üz-üzə qoyub. Dünyanın dəniz yolu ilə daşınan neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin 20%-nin keçdiyi bu keçid məntəqəsində gəmi hərəkətinin dayanması Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi sənaye nəhənglərində yanacaq təchizatını iflic edib.
VOA xəbər verir ki, vəziyyətin ciddiliyi ilə əlaqədar Filippin hökuməti yanacaq ehtiyatının cəmi 45 günlük olduğunu açıqlayaraq "milli enerji fövqəladə vəziyyəti" elan edib. Tayvan və Banqladeşdə isə ehtiyatların cəmi 11-14 günə çatacağı bildirilir. Enerji istehlakını minimuma endirmək məqsədilə Pakistan, İndoneziya və Vyetnam kimi ölkələrdə dövlət idarələrində iş günləri azaldılıb, məsafədən iş və onlayn təhsil modellərinə keçid sürətlənib.
Enerji qıtlığı bir çox ölkəni ekoloji standartları kənara qoyaraq kömür və aşağı keyfiyyətli neft məhsullarından istifadəyə sövq edib. Yaponiya hökuməti Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) ilə razılaşaraq tarixin ən yüksək həcmdə — 400 milyon barellik strateji neft ehtiyatını bazara çıxarmağa hazırlaşır. Hindistan isə tədarük zəncirini qorumaq üçün idxal etdiyi ölkələrin sayını 27-dən 41-ə çatdırıb.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Asiya ölkələrinin cəmi bir neçə həftəlik ehtiyatla qalması onilliklərdir səmərəlilik simvolu hesab olunan "Tam zamanında" (Just-In-Time) tədarük modelinin nəticəsidir. Sabit anbarlar yerinə tankerləri "üzən depo" kimi istifadə edən bu sistem Hürmüz boğazındakı blokada ilə tamamilə sıradan çıxıb. Hazırda region ölkələri həm hərbi gərginliyin, həm də iqtisadi tənəzzülün qarşısını almaq üçün diplomatik və iqtisadi çıxış yolları axtarır.
