Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə bölgəsində aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı erkən İslam tarixi ilə bağlı mühüm tapıntılar üzə çıxıb. Ölkənin Mədəni İrs Qurumu tərəfindən açıqlanan məlumata görə, Mədinə bölgəsinin Məhəd rayonunda həyata keçirilən arxeoloji araşdırmalar nəticəsində ümumilikdə 1774 yeni tarixi abidə və iz qeydə alınıb.
İki mərhələdə aparılan sahə tədqiqatları bölgənin erkən İslam dövründən daha qədim tarixi mərhələlərə qədər uzanan zəngin irsə malik olduğunu ortaya qoyub.
Aşkarlanan tapıntılar arasında ən diqqətçəkən nümunə ikinci Raşidi xəlifəsi Ömər ibn Xəttabın adının qeyd olunduğu nadir qaya kitabəsi olub. Kitabədə “Allah dünyada və axirətdə Ömər ibn Xəttabın himayəçisidir” ifadəsinin həkk edildiyi bildirilir. Yazıda həmçinin tövhid kəlməsi və İslamın əsas dini ifadələri də yer alır.
Mədəni İrs Qurumu bildirib ki, Məhəd bölgəsində aşkarlanan arxeoloji obyektlər müxtəlif daş tikililər, qədim quyular və karvan yolları ilə əlaqəli tarixi izləri əhatə edir. Tarixən mühüm ticarət və nəqliyyat marşrutlarının üzərində yerləşən bölgə müxtəlif sivilizasiyaların izlərini özündə qoruyub saxlayıb.
Qurumun açıqlamasında vurğulanıb ki, bölgədəki hər daş və hər yazı İslam dövlətinin ilk dövrlərinə qədər uzanan tarixi yaddaşı əks etdirir. Arxeoloqlar müasir texnologiyaların köməyi ilə bölgədə yeni tarixi şahidlərin müəyyənləşdirilməsi və sənədləşdirilməsi istiqamətində işləri davam etdirirlər.
Mütəxəssislərin fikrincə, yeni aşkar edilmiş kitabə erkən İslam tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Ömər ibn Xəttab kimi tarixi və dini baxımdan böyük nüfuza malik şəxsiyyətlə bağlı olması tapıntının dəyərini artırır.
Beynəlxalq Müsəlman Alimləri Birliyi də kəşflə bağlı açıqlama yayaraq kitabənin erkən İslam sivilizasiyasını sənədləşdirən mühüm tarixi sübutlardan biri olduğunu bildirib. Təşkilat qeyd edib ki, yazı İslam dövrünün ən qədim ərəb yazı formalarından hesab edilən hicazi xətti ilə həkk olunub.
Quranın yazı qaydaları üzrə mütəxəssis Məhəmməd əl-Duri isə kitabədə istifadə edilən yazı üslubunu araşdırdığını və onun xüsusiyyətlərinin Ömər ibn Xəttabın yaşadığı dövrə uyğun gəldiyini bildirib.
Alimin sözlərinə görə, kitabədə qədim əlyazmalarda rast gəlinən bəzi xarakterik xüsusiyyətlər müşahidə olunur. Bunlardan biri sözün bir hissəsinin sətrin sonunda, davamının isə növbəti sətrin əvvəlində yazılması üsuludur. Bu xüsusiyyət xüsusilə qədim Quran əlyazmalarında geniş yayılmış yazı formalarından hesab olunur.
O, həmçinin “Xəttab” adının yazılışında istifadə olunan əlif hərfinin qorunub saxlanılmasının klassik ərəb yazı qaydalarına uyğun olduğunu vurğulayıb və bunun kitabənin tarixi etibarlılığını gücləndirən amillərdən biri olduğunu qeyd edib.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Mədinə bölgəsində aşkarlanan yeni tapıntılar erkən İslam dövrünün tarixi, yazı mədəniyyəti və ictimai həyatı barədə daha geniş məlumat əldə olunmasına imkan verəcək. Arxeoloji araşdırmaların davam etdirilməsi ilə bölgədə yeni və daha əhəmiyyətli tarixi nümunələrin üzə çıxarılacağı gözlənilir.
