BAKI,VOA

Müasir oftalmologiyada göz qapaqlarının infeksion-iltihabi xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən patologiyalardan biri xalq arasında "arpa" (it dirsəyi) kimi tanınan kəskin irınlı iltihab prosesidir. Tibbi dildə hordoleum adlanan bu xəstəlik, göz qapağının kənarındakı piy və ya tər vəzilərinin, yaxud kirpik follikullarının kəskin bakterial infeksiyası nəticəsində inkişaf edir. Bir çox hallarda sadə və keçici bir estetik problem kimi görünsə də, arpa xəstəliyi daxili immun sisteminin zəifləməsindən və ya daxili orqanların xroniki patologiyalarından xəbər verən ciddi bir siqnal ola bilər. Zamanında düzgün diaqnostika aparılmadıqda və gigiyena qaydalarına riayət edilmədikdə, iltihab prosesi ətraf toxumalara yayıla və daha mürəkkəb oftalmoloji fəsadlara yol aça bilər. Bu materialda arpa xəstəliyinin yaranma mexanizmini, kliniki formalarını, simptomlarını və profilaktika prinsiplərini tam təfərrüatı ilə təhlil edirik:

Arpa xəstəliyi nədir və necə inkişaf edir?

Arpa (hordoleum) - göz qapağının kənarında yerləşən kirpik soğanağının (follikulunun) və ya bura açılan piy vəzilərinin (Seys və ya Meybomius vəzilərinin) kəskin irınlı iltihabıdır. Statistik məlumatlara görə, dünya əhalisinin böyük bir hissəsi ömründə ən azı bir dəfə bu patologiya ilə qarşılaşır. Xəstəlik adətən qəfil başlayır və sürətlə inkişaf edir.

İltihabın əsas törədicisi qızılı stafilokok (Staphylococcus aureus) bakteriyasıdır. Bu bakteriya insanların dəri səthində və selikli qişalarında patogen dərəcədə aktivləşmədən yaşaya bilir, lakin əlverişli şərait (orqanizmin müqavimətinin düşməsi, gigiyena qaydalarının pozulması) yaranan kimi vəzin axacağına daxil olaraq irınlı prosesi başladır.

Xəstəliyin təsnifata uyğun formaları

Oftalmologiyada iltihabın yerləşmə yerindən asılı olaraq arpa xəstəliyinin iki əsas forması ayırd edilir:

Xarici arpa: Ən çox rast gəlinən formadır. Kirpik kənarındakı piy vəzilərinin və ya kirpik kisəsinin iltihabıdır. Göz qapağının xarici səthində, kirpiyin dibində aydın görünən irınlı başcıq formalaşır.

Daxili arpa: Göz qapağının daxili hissəsində yerləşən Meybomius vəzilərinin iltihabıdır (meybomit). Bu zaman iltihab qapağın iç tərəfində, konyuktiva qişasına doğru inkişaf edir. Daxili arpa daha ağrılı olur və müalicə edilmədikdə xroniki formaya - xalazyona (göz qapağında bərk düyün) çevrilə bilər.

Yaranma səbəbləri və risk faktorları

Arpa sadəcə "gözün soyuqlaması" nəticəsində yaranmır. Onun inkişafına təkan verən çoxsaylı daxili və xarici faktorlar mövcuddur:

Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi: Gözləri çirkli əllərlə sürtmək, keyfiyyətsiz və ya vaxtı keçmiş kosmetik vasitələrdən istifadə, başqasının dəsmalından istifadə etmək.

Kontakt linzaların qeyri-düzgün istifadəsi: Linzaları taxarkən və ya çıxararkən əllərin təmiz yuyulmaması, linzaların saxlama məhlulunun vaxtında dəyişdirilməməsi.

İmmunitetin zəifləməsi: Keçirilmiş ağır infeksion xəstəliklər, avitaminoz (orqanizmdə vitamin çatışmazlığı), xroniki yorğunluq və stress.

Həzm sistemi və endokrin xəstəliklər: Qəndli diabet, qastrit, kolit və digər mədə-bağırsaq traktının pozulmaları maddələr mübadiləsini və dərinin qoruyucu funksiyasını zəiflədir.

Demodekoz patologiyası: Kirpik dibində yaşayan xüsusi mikroskopik gənələrin (Demodex) aktivləşməsi və vəzi axacaqlarını tutması.

Xroniki blefarit: Göz qapağı kənarlarının uzunmüddətli iltihabı bakteriyaların çoxalması üçün şərait yaradır.

Arpa xəstəliyinin əsas simptomları

Xəstəliyin kliniki mənzərəsi adətən spesifikdir və diaqnozun qoyulmasında çətinlik yaratmır:

Göz qapağının müəyyən bir hissəsində lokalizasiya olunmuş yerli qaşınma və yanma hissiyyatı.

Göz qapağının kənarında toxunduqda ağrılı olan şişkinliyin (ödemin) və qızarıqlığın yaranması.

Gözdə yad cisim (qum dənəsi) olması hissi və işığa qarşı həssaslığın (fotofobiya) artması.

Gözün sulanması və konyuktivanın qızarması.

Prosesin başlamasından 2-3 gün sonra şişkinliyin zirvəsində sarımtıl rəngli irınlı başcığın formalaşması.

Ağır hallarda, xüsusən çoxsaylı arpalar zamanı ümumi bədən temperaturunun yüksəlməsi, baş ağrısı və regional limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə oluna bilər.

Təbii gedişat zamanı, təxminən 4-5-ci gündə irınlı başcıq öz-özünə partlayır, irın xaric olur və bundan sonra ağrı kəsilir, şişkinlik sürətlə çəkilir.

Niyə arpanı sıxmaq olmaz? Critical xəbərdarlıq!

Arpa xəstəliyi zamanı edilən ən böyük və təhlükəli səhv formalaşmış irınlı başcığı əllə sıxmaq və ya iynə ilə deşmək cəhdidir.

Tibbi xəbərdarlıq: Göz qapaqlarının venoz şəbəkəsi birbaşa beyin qişalarının venaları ilə əlaqəlidir. İrin daxili toxumalara sıxıldıqda infeksiya qan axını ilə geriyə doğru hərəkət edə bilər. Bu isə göz yuvasının fleqmonası, daxili venoz sinusların trombozu və hətta həyat üçün birbaşa təhlükə yaradan meningit (beyin qişalarının iltihabı) kimi çox ağır fəsadlara yol aça bilər.

Diaqnostika və profilaktika prinsipləri

Xəstəliyin diaqnostikası oftalmoloq tərəfindən xüsusi yarıqlı çıraq (biomikroskopiya) vasitəsilə vizual baxış əsasında həyata keçirilir. Əgər arpa tez-tez təkrarlanırsa (resdiv verir), mütləq şəkildə qanda şəkərin səviyyəsi yoxlanılmalı, immunoloji status qiymətləndirilməli və mədə-bağırsaq traktının auditi aparılmalıdır.

Arpa xəstəliyindən qorunmaq üçün profilaktik tədbirlər:

Göz gigiyenasına ciddi riayət etmək, gün ərzində üzü və gözləri təmiz su ilə yumaq.

Heç bir halda gözlərə çirkli və yuyulmamış əllərlə toxunmamaq.

Yalnız fərdi kosmetik vasitələrdən və şəxsi dəsmallardan istifadə etmək.

Kontakt linzaların saxlanılması və istismarı qaydalarına tam əməl etmək.

Orqanizmin immun sistemini gücləndirmək, balanslaşdırılmış qidalanmaya üstünlük vermək və xroniki daxili xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək.