BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi
Yəməndəki husi qruplaşmasının lideri Əbdülməlik əl-Husi son çıxışında İrana qarşı davam edən müharibə ilə bağlı qruplaşmanın adəti üzrə siyasi ritorikasını qoruyub saxlayıb. O, qruplaşmanın Tehranın yanında olduğunu və bütün ssenarilərə hazır olduğunu təsdiqləsə də, eyni zamanda qarşıdurmaya birbaşa hərbi müdaxilə elan etməkdən yayınıb.
Husinin bu bəyanatları, İranın yeni ali rəhbəri Müctəba Xameneinin ABŞ və İsrail ilə qarşıdurmanı davam etdirməyə, regiondakı Amerika bazalarını hədəf almağa söz verdiyi ilk xütbəsindən sonra, "Ümumdünya Qüds Günü" münasibətilə səslənib. Bu, davam edən müharibə fonunda İranın ritorikasının kəskinləşməsinin göstəricisidir.
İranın ilk ali rəhbəri Ruhullah Xomeyni tərəfindən təsis edilmiş bu günlə bağlı uzunmüddətli çıxışında Husi münaqişənin ideoloji versiyasını təqdim edərək, İrana qarşı müharibəni sadəcə bir dövlətlə qarşıdurma deyil, "İslama və müsəlmanlara qarşı müharibə" kimi qiymətləndirib. O, Yəməndəki qruplaşmanın "İranın yanında dayanmağa özünü borclu bildiyini" vurgulayıb, lakin birbaşa hərbi addımlar elan etməyərək sadəcə "bütün inkişaflara hazırlıq" ifadəsi ilə kifayətlənib.
Husi çıxışında Tehranın "Müqavimət Oxu" adlandırdığı hərəkata mənsubiyyətini təsdiqləyib, İranın ABŞ və İsrailə hərbi cavabını alqışlayıb və bunun "region üçün nümunə" olduğunu iddia edib. O, həmçinin Tehranın siyasi xətti ilə tam eyniləşərək, İranın region ölkələrini hədəf almasını müdafiə edib.
O iddia edib ki, həmin ölkələrdə İrana hücumlar üçün istifadə edilən Amerika bazaları olduğu üçün Tehranın belə bir haqqı var. Tehranın tez-tez təkrarladığı bu iddialar isə faktiki olaraq həqiqəti əks etdirmir.
Husinin çıxışındakı kəskin tonuna baxmayaraq, qruplaşmanın hələ də İran tərəfində birbaşa hərbi müdaxilə elan etməməsi yəmənli analitiklər tərəfindən bir sıra mürəkkəb siyasi və hərbi hesablamalarla izah olunur.
Bir tərəfdən, husilər anlayırlar ki, Yəməndə yeni cəbhə açmaq onları ABŞ və ya İsrailin birbaşa zərbələrinə məruz qoya bilər. Xüsusilə Qırmızı dəniz və Babül-Məndəb boğazı kimi dünya ticarətinin ən mühüm yollarından birinin həssaslığı bu riski artırır. Digər tərəfdən, qruplaşma eskalasiya kartını müharibənin regional miqyasda genişlənəcəyi təqdirdə istifadə etmək üçün sonraya saxlamağa üstünlük verə bilər. Bu, onlara həm siyasi, həm də hərbi manevr imkanı yaradır.
Müşahidəçilərə görə, husinin ritorikası dərhal ağır hərbi xərclərə girmədən Tehrana ideoloji sadiqliyi nümayiş etdirmək istəyini əks etdirir. Qruplaşma İrana şifahi dəstək səviyyəsini qaldırsa da, qarşıdurmanın gedişatını gözləyərək bütün variantlar üçün qapını açıq saxlayıb.
İki illik gərginlik
2023-cü ilin noyabrından etibarən Qırmızı dəniz və Babül-Məndəb boğazı görünməmiş gərginlik mərhələsinə qədəm qoyub. Husilər Qəzzada fələstinlilərə dəstək şüarı altında İsraillə əlaqəli gəmiləri hədəf almağa başlayıb, daha sonra bu hücumlar beynəlxalq gəmiləri və İsrailin birbaşa ərazisini də əhatə edib.
Təxminən iki il ərzində qruplaşma ballistik raketlər, pilotsuz uçuş aparatları (PUA) və minalanmış qayıqlardan istifadə etməklə ticarət və hərbi gəmilərinə qarşı 228 hücum həyata keçirib. Həmçinin İsrail istiqamətinə yüzlərlə raket və PUA atdıqlarını elan ediblər.
Husilərin hücumları nəticəsində dörd ticarət gəmisi (Rubymar, Tutor, Magic Seas, Eternity C) batırılıb, "Galaxy Leader" gəmisi qaçırılıb. Bundan əlavə, Qırmızı dəniz və Ədən körfəzindən keçən 30-dan çox gəmiyə müxtəlif dərəcəli ziyan dəyib. Hücumlar nəticəsində təxminən 11 dənizçi həlak olub, digərləri yaralanıb və ya saxlanılıb.
Buna cavab olaraq, ABŞ və Britaniya husi mövqelərinə qarşı geniş hərbi kampaniya həyata keçirib. Co Bayden və Donald Trampın prezidentliyi dövrlərində raket buraxılış məntəqələri, silah anbarları və hərbi infrastrukturu hədəf alan təxminən 2000 hava və dəniz zərbəsi endirilib. İsrail isə öz ərazisinə atılan raketlərə cavab olaraq husilərin nəzarətindəki Hudeydə limanları, Səna hava limanı, sement zavodları və elektrik stansiyaları daxil olmaqla infrastruktura 19 dalğa zərbə endirib.
Təxminən səkkiz həftə sonra, 2025-ci ilin martında Trampın əmr etdiyi Amerika hərbi kampaniyası Oman sultanlığının vasitəçiliyi ilə dayandırılıb. Bu razılaşma çərçivəsində husi qruplaşması kampaniyanın dayandırılması müqabilində Qırmızı dənizdə Amerika gəmilərini hədəf almamaq öhdəliyi götürüb.
