BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlamasından cəmi iki gün sonra, Tehran hərbi cəhətdən ondan üstün olan rəqibi qarşısında sağ qalmaq üçün münaqişənin miqyasını genişləndirmək strategiyasına əl atdı. Bu çərçivədə İran Livandakı proksisi olan "Hizbullah"ı döyüşə çağırdı. Lakin bu müharibəyə qoşulmaq, hər tərəfdən sıxışdırılan qruplaşmanın taleyini necə həll edəcək sualına Tehrandan hələ də rəsmi nə də qeyri rəsmi cavab var. İran üçün sona qədər vuruşmağa - əslində isə son livanlını belə qurban etməyə - hazır olan Hizbullah savaşda qalib gələcəyini iddia edir. Hələ də “Zillətin onlardan uzaq” olduğunu söyləyərək İsrail məngənəsində sıxılmağa davam edir.

Müharibəyə Hazırlıq və Tehranın Nəzarəti

2025-ci ilin iyununda İsrail və İran arasında baş verən 12 günlük müharibə zamanı "Hizbullah" İranın tələbi ilə bitərəf qaldı. O vaxt Tehran gələcəkdəki daha böyük döyüşlər üçün "Hizbullah"ın hərbi potensialını qorumağı üstün tutmuşdu. Bu ehtimala hazırlıq olaraq, 2024-cü ilin noyabrından 2026-cı ilin fevralına qədər İran Livan daxilinə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) zabitlərini göndərdi. Onlar İsrailin sui-qəsdləri nəticəsində rəhbərlikdə yaranan boşluğu doldurmaq və qruplaşmanı birbaşa idarə etmək üçün ezam olundular.

İsrailin "Alma" Araşdırma Mərkəzinin məlumatına görə, "Hizbullah"ın raket arsenalı 2023-cü ildəki 150 min ədəddən 2026-cı ilin əvvəlinə qədər 25 minə düşüb və bunların çoxu qısa və orta mənzilli raketlərdir.

Daxili Siyasi Gərginlik və Hökumətlə Qarşıdurma

2026-cı ilin martında "Hizbullah"ın müharibəyə müdaxiləsi Livan hökumətini görünməmiş bir addım atmağa sövq etdi: qruplaşmanın hərbi və təhlükəsizlik fəaliyyətləri rəsmi olaraq qadağan edildi. Lakin Livan ordusunun məhdud imkanları və məzhəb davası qorxusu bu qadağanın tətbiqini çətinləşdirir.

Martın 16-da "Hizbullah"ın Siyasi Şurasının sədr müavini Mahmud Qəmati hökuməti açıq şəkildə təhdid etdi. "Biz ölkəni və hökuməti alt-üst edə bilərik, səbrimizin həddi var". -deyə o bildiridi.

O, Fransa müqavimət hərəkatının Vişi hökumətini devirməsini misal gətirərək, "xainlərin edamı" ilə bağlı gizli xəbərdarlıq etdi. Ardınca martın 22-də qruplaşmanın əlaqələndirmə bölməsinin rəhbəri Vafiq Səfanın yenidən ön plana çıxması Livanlı siyasətçiləri qorxutmaq cəhdi kimi qiymətləndirildi.

İsrailin "Litani" planı və regional təhlükə

İsrailin müdafiə naziri İsrail Kats bəyan edib ki, ölkəsi Litani çayının cənubundakı ərazilərə nəzarəti saxlayacaq. Radikal sağçı maliyyə naziri Bezalel Smotriç isə daha kəskin çıxış edərək Cənubi Livanın İsrailə birləşdirilməsinə çağırıb: "Litani çayı İsrailin yeni sərhədi olmalıdır". Bu, regionda hərbi eskalasiyanın quru əməliyyatları ilə daha da genişlənəcəyini göstərir.

ABŞ Xəzinədarlığının nümayəndəsi Con Herli bildirib ki, 2025-ci ilin əvvəlindən bəri İrandan "Hizbullah"a 1 milyard dollar vəsait daxil olub. Lakin bu vəsait sosial rifah üçün deyil, hərbi strukturun bərpasına xərclənib. 2026-cı ilin may ayında keçirilməsi planlaşdırılan parlament seçkiləri ərəfəsində 1,2 milyon insanın (Livan əhalisinin üçdə biri) cənubdan qaçqın düşməsi "Hizbullah"ın daxili dayağını sarsıdıb.

Daxili dəstəyi itirən, hərbi və maliyyə imkanları tükənən "Hizbullah" Tehranın cızdığı intihar yolunda irəliləyir. Qruplaşmanın taleyi indi birbaşa ABŞ-İran müharibəsinin nəticəsindən asılıdır; İslam Respublikasının məğlubiyyəti "Hizbullah"ın sonu demək ola bilər.