BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

"Le Nouvel Obs" jurnalı Şərqdə başlayan və artıq ikinci ayına qədər uzanan ABŞ-İsrail-İran müharibəsinin hərbi, siyasi və iqtisadi ölçülərini təhlil edən 5 əsas sualı gündəmə gətirib. 28 fevral 2026-cı ildə başlayan və ilk zərbələrdə İranın Ali rəhbəri Əli Xameneinin ölümü ilə nəticələnən bu müharibə hələ də qlobal təhlükəsizlik və enerji bazarları üçün ən böyük təhdid olaraq qalır.

Münaqişənin gələcək taleyini müəyyən edəcək 5 sual və onların cavabları:

1. Bu münaqişə nə qədər davam edəcək?

Müharibənin müddəti ilə bağlı ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun açıqlamaları hədəflərin quru müdaxiləsi olmadan bir neçə həftə ərzində reallaşacağını göstərir. Vaşinqton danışıqlar qapısını açıq saxlasa da, Tehran dialoqu rədd edir. ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Vitkof Mayamidə keçirilən forumda bu həftə İranla görüşlərin keçirilə biləcəyinə ümid etdiyini bildirsə də, Tehran hələ ki, geri addım atmır. Bu isə müharibənin hərbi həll ilə siyasi razılaşma arasındakı qeyri-müəyyənliyini artırır.

2. Müharibə nə dərəcədə genişlənəcək?

Jurnalın qeydinə görə, qarşıdurma artıq İran və İsrail sərhədlərini aşaraq regional xarakter alıb. Ötən şənbə günü Yəməndəki husilərin İsrail daxilindəki "həssas" nöqtələrə zərbə endirməsi ilə münaqişə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Omanın Salalah limanı və Küveyt Beynəlxalq Hava Limanının hədəf alınması, Tehranın isə Hörmüz boğazı üzərindəki nəzarətini istifadə edərək döyüşləri Bab əl-Məndəbə qədər yaymaq hədəsi regionda "açıq müharibə" anonsu verir.

3. Müharibə daha çox mülki obyekti hədəf alacaq?

Zərbələrin xarakteri artıq enerji və suyun şirinləşdirilməsi obyektləri kimi mülki infrastrukturları da əhatə etməyə başlayıb. Prezident Donald Tramp İranın elektrik şəbəkələrini hədəf almaqla hədələyir, Tehran isə buna cavab olaraq regionun enerji və texnologiya mərkəzlərini vuracağını bəyan edir. Bu, müharibənin daha təhlükəli və "qanlı" bir fazaya keçdiyini göstərir.

4. Qlobal iqtisadiyyat üçün fəsadlar nə olacaq?

İqtisadi cəhətdən müharibə enerji bazarlarında şok yaradıb və neft qiymətləri kəskin bahalaşıb. 1973-cü il neft böhranının (qiymətlərin 4 dəfə artması) təkrarlanması qorxusu olsa da, müasir iqtisadiyyatların nüvə və bərpa olunan enerji sayəsində neftdən asılılığının azalması bu yükü bir qədər yüngülləşdirə bilər. Lakin buna baxmayaraq, yaşayış xərclərinin artması bütün dünyada güclü hiss olunur.

5. Livanda vəziyyət hansı istiqamətdə dəyişəcək?

Livanda "Hizbullah"ın İrana dəstək vermək üçün döyüşə qoşulması İsrail ilə genişmiqyaslı eskalasiyaya səbəb olub. Xüsusilə cənub bölgəsi, Bekaa vadisi və Beyrutun cənub məhəllələri (Dahiyə) ən ağır döyüş meydanlarına çevrilib. Son rəsmi statistikaya görə, Livanda ölənlərin sayı 1142-yə çatıb, 1 milyondan çox insan isə didərgin düşüb. İsrail cənubda bufer zona yaratmaq üçün quruya sızmağa çalışır, "Hizbullah" isə raket zərbələri ilə müqavimət göstərir.