BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İran sivilizasiyasını məhv etmək hədəsindən cəmi 90 dəqiqə əvvəl geri çəkilərək 2 həftəlik atəşkəs elan etməsi dünyanı böyük bir fəlakətin astanasından qurtarıb.
Pakistanın gərgin vasitəçilik səyləri nəticəsində əldə olunan bu razılaşma regional partlayışın fitilini müvəqqəti söndürsə də, qarşıda mühüm bir sual durur: Bu, daimi sülhün müqəddiməsidir, yoxsa tərəflərin hərbi və iqtisadi maraqlarına xidmət edən taktiki fasilə?
İqtisadi nəfəslik: Bazarların reaksiyası
Trampın atəşkəs qərarını hərbi hədəflərin yerinə yetirilməsi kimi qələmə verməsinə baxmayaraq, ekspertlər bu addımın arxasında güclü iqtisadi motivlərin dayandığını bildirirlər:
Atəşkəs xəbəri ilə ABŞ neftinin (WTI) qiyməti 15% (təxminən 20 dollar) ucuzlaşaraq 92.36 dollara düşüb.
May ayında Kevin Uorşun Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) sədri vəzifəsinə başlaması ərəfəsində enerji qiymətlərinin sabitləşməsi mühümdür. Bu fasilə, enerji inflyasiyası təzyiqi olmadan faiz dərəcələrini aşağı salmaq üçün əlverişli şərait yaradır.
Gümüş 5%, platin isə 3% bahalaşaraq investorların qeyri-müəyyənlikdən çıxış reaksiyasını əks etdirib.
Hərbi və taktiki fasilə: Orduların hazırlığı
Hərbi analitiklər hesab edirlər ki, bu 14 gün ordular üçün sadəcə "nəfəs dərmə" imkanı ola bilər:
Kəşfiyyat məlumatlarının yenilənməsi, qoşunların yerinin dəyişdirilməsi və yeni döyüş sursatlarının tədarükü üçün bu müddət qızıl fürsətdir.
İranın hələ də raket və PUA potensialını qoruyub saxlaması Vaşinqton və Tel-Əvivi ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. Atəşkəsin hər hansı taktiki pozulması Hörmüz boğazının bu dəfə daha uzunmüddətli bağlanması ilə nəticələnə bilər.
İslamabad danışıqları: Son şans?
Bütün diqqətlər indi Pakistanın paytaxtı İslamabada yönəlib. İranın təqdim etdiyi 10 maddəlik təkliflər paketi tərəflər tərəfindən "müzakirə edilə bilən əsas" kimi qəbul edilib.
Əgər 14 günlük müddət ərzində tərəflər güzəştlərə gedib yekun razılığa gələ bilməsələr, region daha dağıdıcı və iqtisadi baxımdan daha ağır bir müharibə dalğası ilə üz-üzə qala bilər.
