BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
İsrailin regional ticarətin əsas mərkəzlərindən birinə çevrilmək məqsədi ilə dəstəklədiyi Hindistan–Yaxın Şərq–Avropa İqtisadi Dəhlizi (IMEC) layihəsi bölgədəki təhlükəsizlik böhranları və siyasi gərginliklər fonunda çətinliklərlə üzləşib.
Böyük Britaniyada fəaliyyət göstərən Middle East Eye nəşrində yayımlanan təhlilə görə, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və İraq İsraildən yan keçən alternativ nəqliyyat və ticarət marşrutlarının inkişafını sürətləndirir.
Təhlildə qeyd olunur ki, Qəzza müharibəsi, İsrail–Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərində normallaşma prosesinin dayanması və bölgədə artan təhlükəsizlik riskləri IMEC layihəsinin faktiki olaraq ikinci plana keçməsinə səbəb olub.Yeni marşrutda Türkiyənin rolu artır
2023-cü ildə G20 sammitində təqdim olunan IMEC layihəsi Hindistandan Körfəz ölkələrinə, oradan isə İsrailin Hayfa limanı vasitəsilə Avropaya uzanan ticarət xətti kimi nəzərdə tutulmuşdu.
Lakin yeni formalaşan alternativ marşrutlarda Türkiyə əsas tranzit ölkələrdən biri kimi çıxış edir.
2026-cı ilin iyununda Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı Osmanlı dövründən qalan Hicaz Dəmir Yolunun İordaniya və Suriya üzərindən yenidən bərpası imkanlarını araşdırmaq üçün anlaşma memorandumu imzalayıb.
Bundan əlavə, BƏƏ İraq və Suriya üzərindən Körfəz limanlarını birləşdirəcək yeni ticarət xətləri üzərində işləyir. İraqın inkişaf etdirdiyi **Kalkınma Yolu Layihəsi** isə Bəsrədə yerləşən Böyük Fav Limanını Türkiyə üzərindən Avropaya bağlamağı hədəfləyir.
Bu layihələrlə yüklərin İsrail ərazisindən keçmədən Aralıq dənizinə və Avropa bazarlarına çıxarılması planlaşdırılır.
Hayfa limanının imkanları müzakirə olunur
Təhlildə İsrailin Hayfa limanının illik təxminən 1,5 milyon konteyner emal gücünə malik olduğu və bunun Körfəz–Avropa ticarət axınını tam təmin etmək üçün məhdud imkanlara sahib olduğu bildirilib.
Həmçinin bölgədəki hərbi qarşıdurmalar zamanı liman və enerji infrastrukturunun raket və pilotsuz uçuş aparatlarının hücumlarına məruz qalmasının investorların risk qiymətləndirmələrinə təsir etdiyi vurğulanıb.
İran amili əsas risk olaraq qalır
Regional nəqliyyat və enerji layihələri qarşısında əsas problemlərdən biri İran amili olaraq göstərilir.
Hörmüz boğazında yarana biləcək böhranların Körfəz ölkələrinin ticarətinə və enerji daşımalarına birbaşa təsir edə biləcəyi qeyd olunur. Bu səbəbdən Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ Türkiyənin də daxil olduğu alternativ nəqliyyat xətləri, boru kəmərləri və liman layihələri vasitəsilə riskləri azaltmağa çalışır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, yeni nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşması Türkiyənin Asiya ilə Avropa arasındakı logistika rolunu daha da gücləndirə bilər
