BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Avropada məscidlərin və minarələrin artan görünürlüyü, eləcə də xristian irsinin cəmiyyətlərdəki rolu ilə bağlı müzakirələr yenidən aktuallaşıb. Ekspertlərin fikrincə, bu mübahisələr yalnız dini amillərlə deyil, daha çox Avropa ölkələrinin tarixi-mədəni kimliyinin qorunması məsələsi ilə əlaqəlidir.
Mütəxəssislər hesab edir ki, Avropada xristianlıq bir çox cəmiyyətlər üçün artıq yalnız dini inanc sistemi deyil, eyni zamanda tarixi yaddaşın, memarlığın və milli identikliyin mühüm elementlərindən biridir. Bu səbəbdən dini simvolların ictimai məkandakı görünürlüğü bəzən mədəni kimlik müzakirələrinə səbəb olur.
Analitiklər bildirirlər ki, dini memarlıq ölkələrin tarixi inkişafında mühüm rol oynayıb. Müxtəlif nümunələr göstərir ki, məscidlər, kilsələr və digər dini tikililər yalnız ibadət məkanları deyil, həm də cəmiyyətlərin keçmişini və mədəni irsini əks etdirən simvollardır.
Ekspertlərin fikrincə, Livan kimi çoxkonfessiyalı ölkələrdə məscid və kilsələrin yanaşı mövcudluğu dini müxtəlifliyin və birgəyaşayış modelinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Beyrutda məscid və kilsələrin memarlıq baxımından bir-birinə yaxın yerləşməsi ölkənin müsəlman və xristian icmalarının tarixi birlikdəliyini simvolizə edən nümunələrdən biri hesab olunur.
Türkiyə nümunəsinə diqqət çəkən mütəxəssislər isə İstanbulun memarlıq simasında Osmanlı dövrünün izlərinin güclü olduğunu qeyd edirlər. Şəhərdəki çoxsaylı məscidlər və minarələr dini funksiyadan əlavə, tarixi irsin və mədəni yaddaşın bir hissəsi kimi qəbul edilir.
Analitiklər vurğulayırlar ki, Avropadakı müzakirələrin əsas xətti İslamın və ya digər dinlərin mövcudluğu deyil, bu mövcudluğun milli kimliklə necə uyğunlaşdırılması məsələsidir.
Xristianlıqdan mədəni kimliyə keçid
Ekspertlərin fikrincə, Avropada sekulyarlaşma prosesləri geniş yayılsa da, xristian irsi bir çox ölkələrdə mədəni kimliyin əsas komponentlərindən biri olaraq qalır.
Araşdırmalara əsasən, bir sıra avropalılar üçün xristianlıq gündəlik dini həyatın mərkəzində olmasa belə, ölkələrinin tarixi, memarlığı və mədəni ənənələri ilə bağlı simvolik əhəmiyyət daşıyır.
Mütəxəssislər hesab edir ki, məhz bu yanaşma səbəbindən bəzi Avropa cəmiyyətlərində məscidlərin, minarələrin və digər dini simvolların artması yalnız dini məsələ kimi deyil, həm də mədəni dəyişiklik kimi müzakirə olunur.
Merkelin mövqeyi yenidən gündəmdə
Ekspertlər Almaniyanın keçmiş kansleri Angela Merkelin 2007-ci ildə səsləndirdiyi fikirləri də bu müzakirələr kontekstində xatırladırlar.
Merkel həmin dövrdə Almaniyanın xristian-yəhudi mədəni irsinə əsaslanan kimliyinin qorunmasının vacibliyini vurğulamışdı. Onun açıqlamaları Almaniyada və Avropada milli kimlik, miqrasiya və dini simvollarla bağlı müzakirələrin bir hissəsinə çevrilmişdi.
Analitiklərin fikrincə, Avropada bəzi siyasi qüvvələr xristianlığı əsasən dini doktrina kimi deyil, Avropa sivilizasiyasının, tarixi irsinin və sosial dəyərlərinin simvolu kimi təqdim edir.
Bu yanaşmanın xüsusilə miqrasiya prosesləri və qlobal mədəni dəyişikliklər fonunda gücləndiyi bildirilir.
Kimlik və təhlükəsizlik müzakirələri
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, milli kimlik məsələsi bir çox ölkələrdə yalnız mədəni mövzu deyil, həm də sosial və siyasi təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir.
Bununla yanaşı, ekspertlər hesab edir ki, Avropada İslamın artan görünürlüğü ilə bağlı narahatlıqların bir hissəsi siyasi ritorika ilə daha da kəskinləşdirilir. Bəzi radikal və populist dairələrin bu mövzudan cəmiyyətlərdə qorxu yaratmaq üçün istifadə etdiyi vurğulanır.
Analitiklərin fikrincə, Avropadakı əsas müzakirə dini qarşıdurmadan daha çox, dəyişən cəmiyyətlərdə tarixi kimliyin necə qorunacağı məsələsi ətrafında formalaşır.
Ekspertlərin qənaətinə görə, Avropanın İslamla bağlı müzakirələrinin əsasını “dinlərarası mübarizə” deyil, mədəni identiklik, miqrasiya və qloballaşma fonunda sosial dəyişikliklər təşkil edir.
