BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
Səudiyyə Ərəbistanının üçüncü kralı Feysəl ibn Əbdüləzizin hakimiyyəti dövründə tətbiq edilən neft embarqosu, Yaxın Şərq tarixində iqtisadi resursların diplomatik təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunmasının ən kəskin nümunəsi hesab edilir. Bu strategiya 1973-cü ildə baş vermiş "Yom Kippur" müharibəsi fonunda ABŞ və digər Qərb dövlətlərinin İsrailə birtərəfli dəstəyinə cavab olaraq həyata keçirilib.
Kral Feysəlin neft siyasəti təkcə iqtisadi gəlirlərin artırılmasına deyil, həm də İslam dünyasının müqəddəs dəyərlərinin, xüsusilə Məscidül-Əqsanın statusunun qorunmasına xidmət edib.
Müharibənin başlanması ilə Kral Feysəl OPEC (Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı) ölkələrini İsrailə dəstək verən dövlətlərə neft ixracını dayandırmağa sövq edib. Bu qərar qlobal enerji bazarında qiymətlərin dörd dəfə artmasına və Qərb sənayesinin ciddi tənəzzülünə səbəb olub.
Dövrün ABŞ Dövlət Katibi Henri Kissincer ilə aparılan danışıqlar zamanı Kral Feysəl ABŞ-ın hərbi və iqtisadi hədələrinə qarşı geri addım atmayıb. Kissincerin neft quyularının bombalanması ilə bağlı dolayı hədələrinə Kralın cavabı rəsmi sənədlərdə belə qeyd olunub:
"Siz bizim neft quyularımızı bombalaya bilərsiniz. Lakin unutmayın ki, biz və əcdadlarımız xurma və dəvə sütü ilə yaşamışıq, yenə də elə yaşaya bilərik, lakin siz artıq neft olmadan yaşaya bilməzsiniz."
Kral Feysəlin bu addımı beynəlxalq münasibətlərdə "enerji təhlükəsizliyi" anlayışını gündəmə gətirib və aşağıdakı nəticələrə yol açıb:
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) güclənməsi: Müslüman ölkələrin ortaq mənafelər ətrafında birləşməsi prosesi sürətlənib.
Qərb siyasətində dəyişiklik: Avropa ölkələri və Yaponiya Yaxın Şərq siyasətində daha balanslı mövqe tutmağa məcbur olublar.
Səudiyyə Ərəbistanının Qlobal Nüfuzu: Krallıq dünya enerji bazarının təkbaşına müəyyənedici gücü kimi tanınıb.
1975-ci ildə baş vermiş sui-qəsd nəticəsində Kral Feysəlin vəfat etməsi bu strateji kursun mürəkkəb bir dövründə baş verib. Lakin onun 1973-cü ildə nümayiş etdirdiyi qətiyyət, müasir beynəlxalq iqtisadiyyatda resursların idarə edilməsi modelinin təməlini qoyub.
