BAKI,VOA
Panama Kanalı Mərkəzi Amerika ölkəsi olan Panama ərazisində yerləşən və Atlantik okeanı ilə Sakit okeanı birləşdirən, dünya dənizçilik tarixinin ən əhəmiyyətli su yollarından biridir. İki böyük okeanı birləşdirən bu kanal dənizçilik sektorunda inqilab etmiş və qlobal ticarətin ən mühüm damarlarından birinə çevrilmişdir.
Panama Kanalı coğrafi mövqeyi və sahib olduğu texniki xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Kanalın əsas fiziki və texniki göstəriciləri aşağıdakı kimidir:
Uzunluğu - 82 km (51 mil)
Birləşdirdiyi sular - Atlantik okeanı (Karib dənizi) və Sakit okean
İnşa illəri - 1904-1914 (Genişləndirmə - 2016)
Kanal hovuzlarının sayı - 3
Maksimum gəmi ölçüləri - 366 metr uzunluq, 49 metr en və 15,2 metr sualtı hissə (su çəkimi)
Kanal dəniz səviyyəsindən təxminən 28 metr yuxarıda yerləşir. Bu fərqi aşmaq üçün mayelərin tarazlığı qanunundan və su anbarlarından istifadə edilir. Gəmilər bu hovuzlar vasitəsilə mərhələli şəkildə qaldırılır və digər tərəfə endirilir.
Kanalın tarixçəsi və inşaat prosesi
Panama Kanalının inşası bəşəriyyət tarixinin ən çətin və ən bahalı mühəndislik layihələrindən biri hesab olunur. Bu proses iki əsas mərhələdən ibarətdir:
Fransız cəhdi (1881-1889)
Kanal üçün ilk təşəbbüs Süveyş kanalının inşasını həyata keçirən Ferdinand de Lessepsin rəhbərliyi ilə 1 yanvar 1881-ci ildə Fransa tərəfindən başladı. Layihə dəniz səviyyəsində bir kanal kimi nəzərdə tutulmuşdu. Lakin bu dövrdə böyük çətinliklərlə qarşılaşıldı:
Ağcaqanadlar vasitəsilə yayılan qızdırma və sarı qızdırma işçilər arasında böyük insan itkisinə səbəb oldu.
İqlimin həddən artıq rütubətli olması avadanlıqların paslanmasına və sıradan çıxmasına gətirib çıxardı, həmçinin böyük torpaq sürüşmələri qazıntı işlərini çətinləşdirdi.
Layihədəki təşkilati çatışmazlıqlar və maliyyə problemləri nəticəsində 1889-cu ildə şirkət müflis oldu. Bu proses tarixə "Panama qalmaqalı" kimi düşdü və təxminən 22 000 işçinin həyatına son qoydu.
Amerika cəhdi və istifadəyə verilməsi (1904-1914)
Fransızların uğursuz cəhdindən sonra ABŞ rəhbərliyi layihəni öz üzərinə götürdü və 4 may 1904-cü ildə inşaat işlərinə başladı. ABŞ rəhbərliyi xəstəliklərlə mübarizə apararaq və kanalın dəniz səviyyəsində tikilməsi fikrindən daşınaraq hovuzlu (kilidli) sistemi tətbiq etdi. Çətin şəraitə baxmayaraq, kanal tamamlandı və 15 avqust 1914-cü ildə istifadəyə verildi. Kanalın inşası prosesində ümumilikdə təxminən 27 500 işçi həlak oldu.
Panama Kanalı dəniz məsafələrini və vaxtını əhəmiyyətli dərəcədə qısaldaraq dünya iqtisadiyyatı üçün həyati rol oynayır.
Əvvəllər gəmilərin Cənubi Amerika qitəsini (Horn burnunu) dolanaraq keçdiyi 22 500 km-lik yol kanal sayəsində 9 500 km-ə enib. Kanal boyunca səyahət orta hesabla 9 saat çəkir.
Hər il 14 000-dən çox gəmi bu kanaldan keçir və 200 milyon tondan çox yük daşınır. Kanal; 144 ticarət marşrutu, 1700 liman və 160 ölkə ilə əlaqəlidir.
Panama Kanalı İdarəsinin (ACP) məlumatlarına görə, kanalın ölkə iqtisadiyyatına birbaşa və dolayı yolla milyardlarla dollar töhfəsi vardır.
Açıldığı gündən bəri artan ticarət həcmi və gəmi ölçülərinin (Panamax standartları) böyüməsi səbəbindən kanalın tutumunun artırılması zəruri oldu.
2007-ci ildə başlanan genişləndirmə layihəsi nəticəsində 26 iyun 2016-cı il tarixində yeni və daha böyük hovuzlar istifadəyə verildi. Bu genişləndirmə layihəsi kanaldan keçən gəmilərin ölçülərini (Neo-Panamax sinfi) və kanalın ümumi daşıma qabiliyyətini xeyli artırdı.
Panama Kanalı təqdim etdiyi iqtisadi və coğrafi faydalarla yanaşı, mühəndislik möcüzəsi olan quruluşu ilə həm regional, həm də qlobal miqyasda bəşəriyyət tarixinin ən əhəmiyyətli infrastruktur layihələrindən biri olmağa davam edir.
