BAKI,VOA
Böyük türk tarixçisi Halil İnalcık, Sultan II Mehmed xanı imperiyanın həqiqi qurucusu olaraq qəbul edir və Fatihin İstanbul şəhərini fəth etməsi ilə birlikdə, Əmir Teymurun zərbəsindən sonra yaranmış Səltənət fasiləsinin (Fetret dövrünün) real mənada tamamilə bitirildiyini bəyan edir.Bu dövrdə strateji su boğazlarında Osmanlı mütləq hakimiyyəti qurulmuş, Balkan coğrafiyasında imperiyanın dövlət sərhədləri Tuna çayına qədər genişləndirilmiş və bu regionlardakı torpaqların daxili təhlükəsizliyi tam təminat altına alınmışdır.
Beləliklə, Anadolu və Rumeli coğrafiyalarında yerləşən Osmanlı torpaqları coğrafi olaraq birləşdirilmişdir. Şərqdə Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən təhlükəsinin tamamilə ortadan qaldırılması, Osmanlı dövlətinin hələ Əmir Teymur dövründən bəri içinə düşdüyü "şərqdən gələcək hücum" qorxu sindromundan tam azad olmasını təmin etmişdir. Bu tarixi zəfər eyni zamanda Anadoludakı müstəqil bəyliklərin Ağqoyunlu dövlətindən ala biləcəyi daxili hərbi-siyasi dəstəyin qarşısını kəsərək, mərkəzi hakimiyyətin Anadolu torpaqlarında tam bərqərar olunmasına şərait yaratmışdır. Krım xanlığının və mühüm Qaradəniz sahili şəhərlərinin Osmanlı İmparatorluğunun tərkibinə daxil edilməsi ilə birlikdə, Qara dəniz hövzəsində mütləq bir hərbi-iqtisadi üstünlük bərpa olunmuşdur.
Fatihin həyata keçirdiyi ən mühüm dövlət fəaliyyətlərindən biri də İstanbul şəhərinin yenidən abadlaşdırılması (imarı) və memarlıq baxımından inşasıdır. Bu nəhəng quruculuq prosesi, öz daxili əhəmiyyətinə görə İstanbulun hərbi fəthi kadar mühüm və dəyərlidir. Demoqrafik və nüfus cəhətdən böyüdülməsinə xüsusi diqqət yetirilən paytaxt şəhəri, Sultan Fatihin şəxsi təşviqləri sayəsində onun baş vəzirləri tərəfindən inşa edilən çoxsaylı möhtəşəm memarlıq abidələri ilə bəzədilmişdir. Müasir dövrdə də öz qlobal iqtisadi əhəmiyyətini qoruyub saxlayan nəhəng Qapalıçarsının (Böyük Bazarın) inşası ilə İstanbul dünya miqyaslı böyük bir ticarət mərkəzinə çevrilmişdir.
Osmanlı mərkəzi dövlət təşkilatı və idarəetmə aparatı özünün əsas fundamental strukturuna məhz bu tarixi mərhələdə qovuşmuşdur. Dövlət bürokratiyasından saray daxili idarəetmə sisteminə, maliyyə strukturlarından mütləq hərbi təşkilatlanmaya qədər bir çox mühüm institusional islahatlar və nizamnamələr məhz bu dövrdə həyata keçirilmişdir.
Sultan Fatihin hökmdarlıq mərhələsi - tarixşünaslıqdan bədii ədəbiyyata, memarlıq sənətindən mədrəsə elmi təhsilinə, dövlət bürokratiyasından saray idarəçiliyinə qədər bir çox fərqli sahələrdə klassikləşmə (Osmanlı klassik üslubunun formalaşması) prosesinin mütləq başlanğıcıdır.
