BAKI, AzerVoice, MUHAMMED ATA, FOCUS+
Misir, Suriyadakı yeni hökumətlə birbaşa əlaqə qurmaqdan qaçınaraq, hadisələrin inkişafını izləməyi üstün tutur. Misirin, Suriyadakı vəziyyəti qiymətləndirmə prosesi, xüsusilə "siyasi İslam" narahatlıqları və daxili siyasi qorxularla formalaşır.
Misir, Suriyadakı Bəşşar Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra hakimiyyətə gələn yeni hökumətlə hələ birbaşa əlaqə qurmayaraq, baş verənləri uzaqdan izləməyi seçir. Xüsusilə, hər keçən gün yeni bir ölkənin Suriya rəhbərliyi ilə əlaqə qurduğu nəzərə alındıqda, Misirin bu mövqeyi olduqca düşündürücüdür.
Misir, yeni Suriya idarəsi ilə əlaqə qurma və ya əməkdaşlıq yaratma barədə hələ də aydın bir açıqlama verməyib.Ancaq Qahirə eyni zamanda, Suriyadakı inkişafları müzakirə etmək üçün bölgədəki müxtəlif tərəflərlə çoxsaylı əlaqələr qurub.
Misir Xarici İşlər Naziri Bədir Əbdüləti, Al Arabiya kanalına verdiyi açıqlamada, ölkəsinin Suriyadakı yeni vəziyyətlə bağlı sualları olduğunu və bunların yeni Suriya idarəsinə çatdırıldığını bildirdi.Əbdüləti, Misirin Suriyadakı vəziyyəti daim yaxından izlədiyini də əlavə edib.
Misirin narahatlıqlarının əsasən, Suriyadakı yeni rejimin “siyasi İslam” kimliyi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.Rəsmi şəxslərə görə, Qahirə, Suriyadakı hakimiyyət dəyişikliyi prosesində yaşananların Misir üçün bir nümunə təşkil etməsindən narahatdır.
Misir rejimi, 2013-cü ilin iyul ayında baş verən hərbi çevrilişdən sonra Müsəlman Qardaşları ölkə daxilində fəaliyyətlərini qadağan edib və terror siyahısına daxil edib.
Bu müddətdə, Misirdə İslamçı kimliyə sahib olan bütün siyasi hərəkatlar və partiyalar təzyiq altına alınıb.
Müşahidəçilər, Misirin yeni Suriya idarəsinə qarşı mövqeyi barədə fərqli fikirlər səsləndirirlər. Bunlardan bəziləri Misirin qorxularını "şişirdiyini" və yeni Suriya idarəsi ilə əlaqə qurmaqda daha çox təxirə salmaması lazım olduğunu düşünürlər.
Digər tərəfdən, Suriyanın keçid hökümətinin Xarici İşlər Naziri Əsəd Həsən Şeybani bir müddət əvvəl verdiyi açıqlamada, ölkəsinin qardaş ölkə Misir ilə əlaqə qurulmasını məmnuniyyətlə qarşılayacağını bildirdi.
Şeybani, 28 dekabrda “X” platformasında etdiyi paylaşımda, ölkəsinin Misir ilə bir-birinin suverenliyinə hörmət çərçivəsində "vacib və strateji" bir əlaqə qurmaq arzusunu ifadə etdi.Lakin Suriya tərəfindən atılan bu addım, Misir idarəsinin əlaqələr qurmaq üçün addım atmasına yetərli olmadı.
Bəzi müşahidəçilər, yeni Suriya hökuməti ilə hələ əlaqə qurulmamasının, xüsusilə İslamçı meyilli şəxslər və qruplarla bağlı məsələlərdə Misirdə qərar vermə proseslərində böyük bir hakimiyyətə sahib olan təhlükəsizlik xidmətlərindən qaynaqlandığını iddia edirlər. Eyni zamanda, Misir mətbuatı, Suriya rejimini Qahirə üçün potensial təhdid kimi görərək, yeni hakimiyəti hədəf alan xəbərləri intensivləşdirib. Suriya isə, bu xəbərlərə qarşı susqunluğunu qorudu.
Bu çərçivədə, Misir, digər ölkədə yaşayan suriyalıların ölkəyə girişinə dair yeni bir qərar qəbul edərək, dünya üzrə gələn Suriyalıların ölkəyə girməsini qadağan etdi. Lakin bu qərar Misirdə müvəqqəti yaşayış icazəsi olan suriyalılara şamil edilmir.
Bu qərar çərçivəsində əlavə olaraq, Avropa, ABŞ və Kanadada yaşama icazəsi olan suriyalıların Misirə girmək üçün təhlükəsizlik təsdiqi almaları tələb olunur.
Yaxın Şərq araşdırmaçısı Dr. Xeyri Ömər Fokus Plus-a verdiyi açıqlamada, Misirin yeni Suriya idarəsi ilə bağlı mövqeyinin təəccüblü olmadığını bildirdi.
Lakin Ömər, Misirin Suriyadakı idarə ilə "faktiki hakimiyyət" olaraq münasibət qurduğunu qeyd edərək, bunun düzgün hüquqi təsnifat olduğunu vurğulayıb. Ömər, Misirin buna görə Suriyadakı vəziyyətin daha da sabitləşməsini gözlədiyini əlavə edib.
Misirin bu mövqeyinin, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi, yeni Suriya idarəsi ilə əlaqə quran Ərəb ölkələrinin mövqeyinə yaxın olduğunu bildirən Ömər, bu ölkələrin hamısının Suriya hakimiyyətini dəstəkləmədiyini, amma onunla effektiv bir əlaqə qurmaq istədiklərini də əlavə edib.
Türkiyə vasitəçi rolu oynaya bilərmi?
Araşdırmaçı Dr. Mehmet Rakipoğlu, bu mövzu ilə bağlı Fokus Plus-a verdiyi açıqlamada, Misir rejiminin 2025-ci ildə, xüsusilə Prezident Abdülfəttah Sisinin gələcəyi ilə bağlı bir qorxusunun olduğunu bildirib. “Rejimdən daha çox, Misirdə ‘mövcud nizam’ dediyimiz bir struktur var. Yəni orduya nisbətən, Sisinin gedə biləcəyi ilə bağlı müxtəlif hesabatlar və proqnozlar mövcuddur."-deyə o qeyd edib.
Bu çərçivədə, Əsədin devrilməsi halında Misirdəki inqilabın təkrarlanıb-təkrarlanmayacağı kimi müzakirələrin gündəmə gəldiyini də vurğuladı.
Türkiyənin Misir və Suriya arasında vasitəçi rolunu oynaya biləcəyini qeyd edən Rakipoğlu, “Ancaq hazırda Türkiyənin bu rolu tam şəkildə üzərinə götürə biləcəyini düşünmürəm” –deyə bildirib.
Türkiyənin Suriya hakimiyyətini tanınması mövzusunda bir rol oynayacağının “mütləq” olduğunu deyən Rakipoğlu, “Türkiyə, digər ölkələrin Suriya idarəsi ilə əlaqə qurmasına həm Qərb ölkələrinə, həm də Ərəb ölkələrinə kömək edir” –deyib.
Türkiyənin eyni zamanda Suriya hakimiyyətinə bir növ məsləhətçilik etdiyini vurğulayan Rakipoğlu, bu baxımdan Türkiyənin mövqeyinin mühüm olduğunu da əlavə edib.
