BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
2026-cı ilin aprel ayı etibarilə İsrailin həm Qəzza, həm də İranla apardığı hərbi əməliyyatlar müasir hərb sənətində paradoksal bir mənzərə yaradıb. Benyamin Netanyahunun rəhbərliyi altında İsrail ordusu (SAXAL) taktiki və texnoloji baxımdan böyük üstünlük nümayiş etdirsə də, bu uğurların siyasi qələbəyə çevrilməməsi "İsrail niyə müharibələri bitirə bilmir?" sualını yenidən gündəmə gətirib.
"Hərb cəmiyyətin güzgüsüdür" - Texnologiya və sosiologiya
Ekspertlərə görə, müharibə cəmiyyətdə baş verən bütün proseslərin kvintessensiyasıdır. İsrail ordusunun döyüş taktikası sadəcə silahların gücü deyil, İsrail cəmiyyətinin mədəni və təşkilati quruluşunun məhsuludur.
Əgər ilk dövrlərdə "Uzi" avtomatı İsrailin kollektivist və bərabərlikçi kibuç (kənd təsərrüfatı kommunası) ruhunu əks etdirirdisə, bugünkü süni intellektli dronlar və "görürəm-atəş açıram" (See-Shoot) sistemləri fərdiləşmiş və texnokratik bir cəmiyyətin göstəricisidir.
İsrailin milli təhlükəsizlik doktrinası Nasist Almaniyasının generalı Haynz Quderianın "İldırım sürətli müharibə" (Blitzkrieg) prinsipləri üzərində qurulub - düşmən ərazisində sürətli manevr, rabitənin iflici və qətiyyətli zərbə.
Lakin 2024-2026-cı illər ərzində Qəzza və Livanın cənubundakı döyüşlər göstərdi ki:
SAXAL düşmənin güclü olduğu şəhər döyüşlərindən və yaxın təmasdan yayınmağa çalışır ki, bu da "atəş gücü var, amma ərazidə tam nəzarət yoxdur" vəziyyətini yaradır.
"Maaxot" (İsrail Müdafiə Nazirliyinin rəsmi jurnalı) etiraf edir ki, ərazini "təmizləmə" əməliyyatları hücumdan çox, uzunmüddətli və yorucu bir müdafiə yükünə çevrilib.
SAXAL-ın 2023-cü ilin 7 oktyabrında yaşadığı uğursuzluq sadəcə kəşfiyyat səhvi deyil, "texnoloji korluğun" nəticəsi idi. Şabak (Daxili Təhlükəsizlik Xidməti) rəqəmsal mənbələrə üstünlük verərək insani kəşfiyyatı (HUMINT) arxa plana keçirmişdi.
"İxa Mastabra" (əksi doğrudur) prinsiplərinin itirilməsi - 1973-cü il müharibəsindən sonra yaradılan və rəsmi rəyləri şübhə altına almalı olan bu bölmənin səsi, İsrail bürokratiyasında texnologiyanın gətirdiyi "mütləq arxayınlıq" içində boğulub.
Ekspertlərin fikrincə, İsraildə sağçı ideologiyanın yüksəlişi cəmiyyətin real mənzərəni görmə qabiliyyətini məhdudlaşdırıb. "Niyə?" sualı (siyasi həll) "necə?" sualı (texniki taktika) ilə əvəz olunub.
Benjamin Netanyahunun İranla müharibədəki davranışı bir "qumarbaz" strategiyasına bənzədilir. O, ABŞ-ı sonu bəlli olmayan bir müharibəyə sürükləyir, lakin coğrafiya, demoqrafiya və siyasi iradə kimi fundamental amilləri nəzərə almır.
İsrail ordusu ən müasir raketlərə və kəşfiyyat vasitələrinə sahib olsa da, strateji baxışın və siyasi vizyonun yoxluğu ölkəni sonsuz bir müharibə döngəsinə salıb. Divarların hər iki tərəfində ucalan texnoloji qüllələr İsrail cəmiyyətinin regional reallıqları görməsinə mane olur. Texnologiya döyüşləri qazana bilər, lakin müharibələri yalnız coğrafiya və tarixə söykənən real siyasi ağıl qazanır.
