BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
İsrailli hüquqşünas və radikal məskunlaşma tərəfdarı Yehuda Şimonun BBC-yə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi “bir yəhudinin həyatı 10 milyon fələstinlinin həyatına bərabərdir” ifadəsi beynəlxalq aləmdə geniş rezonans doğurub. Açıqlama təkcə fərdi bir şəxsin sərt mövqeyi kimi deyil, İsrail-Fələstin münaqişəsində son illərdə güclənən radikal millətçi və üstünlükçü ideologiyanın təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Şimon müsahibəsində İordan çayının qərb sahilində yerləşən bəzi fələstin kəndlərinin sakinlərinə qarşı kütləvi zorakılığa çağırış xarakterli fikirlər səsləndirib. Onun sözləri sosial şəbəkələrdə və hüquq müdafiəçiləri arasında ciddi etirazlara səbəb olub.
Radikal məskunlaşma hərəkatının ideoloji xətti
Yəhuda Şimon İsrailin İordan çayının qərb sahilində yerləşən qeyri-qanuni hesab edilən məskunlaşma məntəqələrindən biri olan Havat Giladın sakinlərindəndir. O, uzun illərdir radikal məskunlaşma hərəkatı ilə əlaqəli şəxslərin hüquqi müdafiəsində iştirak edib.
İsrailin məskunlaşma siyasəti uzun müddətdir beynəlxalq mübahisələrin əsas mövzularından biridir. BMT və bir çox ölkələr Qərb Sahilindəki yəhudi yaşayış məntəqələrinin beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu bildirir. İsrail isə bu mövqeni rədd edərək tarixi və təhlükəsizlik arqumentlərini önə çəkir.
Lakin son illərdə bəzi radikal məskunlaşma qruplarının ritorikasında daha sərt elementlər müşahidə olunur. Fələstin əhalisinin kollektiv şəkildə cəzalandırılması ilə bağlı çağırışlar bu qrupların ideoloji gündəmində getdikcə daha çox yer tutur.
“Üstünlük” düşüncəsi və münaqişənin dərinləşməsi
Şimonun açıqlamasında diqqət çəkən əsas məqam insan həyatlarının etnik və dini kimliyə görə fərqli dəyərləndirilməsidir. Bu yanaşma tənqidçilər tərəfindən irqçi və insan hüquqlarına zidd düşüncə kimi qiymətləndirilir.
Analitiklər hesab edirlər ki, belə açıqlamalar İsrail-Fələstin münaqişəsinin yalnız ərazi və siyasi məsələ olmadığını, eyni zamanda kimlik, tarix və ideologiya mübarizəsi olduğunu göstərir.
Fələstinlilər arasında isə bu cür bəyanatlar İsrail dövlətinin müəyyən siyasi dairələrində güclənən sərt xəttin göstəricisi kimi qəbul edilir.
Qərb Sahilində artan gərginlik
Son illərdə Qərb Sahilində yəhudi məskunlaşmaçılarla fələstinlilər arasında qarşıdurmalar artıb. Hüquq müdafiə təşkilatları bəzi məskunlaşmaçı qrupların fələstin kəndlərinə hücumlarını sənədləşdirib.
İsrail hökumətinin sağçı qanadının nümayəndələri isə məskunlaşmaçıların təhlükəsizlik narahatlıqlarını ön plana çəkir və hücumların əksəriyyətinin müdafiə xarakterli olduğunu bildirirlər.
Bununla belə, beynəlxalq təşkilatlar kollektiv cəzalandırma çağırışlarının və mülki əhaliyə qarşı zorakılığın regionda sabitliyi daha da zəiflədəcəyi barədə xəbərdarlıq edir.
Radikal ritorikanın siyasi nəticələri
Şimonun açıqlaması İsrail daxilində də müzakirələrə səbəb olub. Çünki ölkənin siyasi sistemində sağ və sol, dünyəvi və dini, təhlükəsizlikçi və diplomatik yanaşmalar arasında dərin fikir ayrılıqları mövcuddur.
Radikal bəyanatlar İsrailin beynəlxalq imicinə də təsir göstərir. Xüsusilə Qəzza müharibəsindən sonra İsrailə qarşı beynəlxalq tənqidlərin artdığı bir dövrdə belə çıxışlar ölkənin diplomatik təzyiqlərini artırır.
Yehuda Şimonun açıqlaması İsrail-Fələstin münaqişəsində ən böyük problemlərdən birini — qarşı tərəfin insan kimi qəbul edilməməsi təhlükəsini yenidən gündəmə gətirib.
Tarixi təcrübə göstərir ki, uzunmüddətli münaqişələr yalnız hərbi üstünlüklə deyil, qarşılıqlı tanınma və siyasi həll mexanizmləri ilə aradan qaldırıla bilər. İnsan həyatının etnik və dini kimliyə görə fərqləndirilməsi isə istənilən sülh prosesinin qarşısında ən böyük maneələrdən biri olaraq qalır.
