Livanda yaranan və İranın regional proksi şəbəkəsinin əsas hərbi dayağı sayılan "Hizbullah" təşkilatının onilliklər boyu apardığı fəaliyyət ərəb dünyasında dərin yaralar açıb. Təşkilatın Livan, Suriya, Körfəz ölkələri, Yəmən və İraqda həyata keçirdiyi hərbi müdaxilələr, siyasi sui-qəsdlər, dinc əhaliyə qarşı tətbiq edilən blokadalar, dövlət çevrilişi cəhdləri və regional narkotik ticarəti ərəb dövlətlərinin suverenliyinə və mülki əhalisinə qarşı yönəlmiş sistemli cinayətlər silsiləsidir.
Nə üçün açarı Tehranın əlində olan Hizbullah heç vaxt milli müqavimət hesab edilə bilməz?
Livan: Dövləti girov götürmə, kütləvi qətllər və siyasi terror
Hizbullahın daxili strategiyası Livanın konstitusion quruluşunu, məhkəmə sistemini və təhlükəsizlik orqanlarını silah gücünə iflic etmək üzərində qurulub.
Rəfiq Həriri sui-qəsdi və beynəlxalq hökm (2005): 14 fevral 2005-ci ildə Livanın keçmiş baş naziri Rəfiq Həriri Beyrutun mərkəzində 1800 kq partlayıcı maddə ilə hədəf alındı; partlayışda Həriri ilə yanaşı daha 21 günahsız insan həyatını itirdi. (Hizbullahın ikinci adamı Fuad Şükür kimdir?)
Müqavimət əfsanəsinin sonu – Hər şey fars imperializmi üçün
BMT-nin Xüsusi Livan Tribunalı (STL) uzunmüddətli istintaqın nəticəsində Hizbullahın yüksək rütbəli komandirlərindən Səlim Əyyaşı və Həsən Mərəini bu terror aktının əsas icraçıları kimi qiyabi olaraq ömürlük həbs cəzasına məhkum etdi. Məhkəmə sənədlərində qeyd olunurdu:
"Səlim Əyyaş və ona bağlı hərbi hücrə baş nazir Rəfiq Həririnin və digər vətəndaşların qətlinə səbəb olan koordinasiyalı terror aktının birbaşa planlaşdırıcısı və icraçısıdır."
Ziyalıların, jurnalistlərin və dövlət xadimlərinin aradan qaldırılması (2005–2021): Livanın suverenliyini müdafiə edən və Suriya-İran hegemonluğunu tənqid edən ictimai xadimlər hədəfli sui-qəsdlərlə sıradan çıxarıldı. Jurnalist Samir Kassir (2005), Kommunist Partiyasının keçmiş lideri Corc Havi (2005), "Ən-Nəhar" qəzetinin baş redaktoru və deputat Cibran Tueni (2005), sənaye naziri Pyer Cəmayel (2006), millət vəkili Antuan Qanem (2007) və Daxili Təhlükəsizlik Qüvvələrinin İnformasiya Şöbəsinin rəisi Vissam əl-Həsən (2012) təşkilatın təşkil etdiyi avtomobil partlayışlarının qurbanı oldular.
2021-ci ildə isə Hizbullahın cənubdakı avtoritar nəzarətini ifşa edən livanlı ərəb mütəfəkkir və hüquq müdafiəçisi Loqman Səlim Cənubi Livanda güllələnərək qətlə yetirildi.
7 may 2008-ci il: Beyrutun silah gücünə zəbt edilməsi: Livan hökuməti qruplaşmanın qanunsuz rabitə şəbəkəsini və Beyrut Beynəlxalq Hava Limanındakı casusluq infrastrukturunu ləğv etmək istədikdə, Hizbullah silahlarını birbaşa Livan vətəndaşlarına qarşı yönəltdi. Qərbi Beyrut və Druz yaşayış məntəqələri atəşə tutuldu; 84 dinc sakin və siyasi müxalif öldürüldü, yüzlərlə insan yaralandı.
Hizbullah İranın dəstəyi ilə Livanda fəaliyyət göstərən şiə, islamçı siyasi partiya və silahlı təşkilatdır. Bəzən bu təşkilata “Dövlət içində dövlət” də deyilir.
Beyrut limanı faciəsi (2020) və məhkəmə sisteminin təhdid edilməsi: 200-dən çox insanın ölümünə, minlərlə insanın yaralanmasına və paytaxtın böyük hissəsinin dağılmasına səbəb olan 2750 ton ammonium nitratın Hizbullahın hərbi logistikası ilə əlaqəli olduğu aşkarlandıqdan sonra, istintaqı aparan hakim Tarek Bitar təşkilatın təhlükəsizlik rəhbəri Vəfiq Səfa tərəfindən açıq ölümlə təhdid edildi və işin araşdırılması silahlı təzyiqlərlə bloklandı.
Suriya: Qətliamlar, süni aclıq mühasirələri və demoqrafik təmizləmə
2011-ci ildən etibarən Hizbullah Bəşşar Əsəd rejimini qorumaq adı ilə Suriyada genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladı və ərəb əhalisinə qarşı kütləvi zorakılıqlar tətbiq etdi.
Həsən Nəsrullah 1960-cı ilin avqustunda Beyrutun şərq ətrafı, Livan dağı qubernatorluğunun bir hissəsi olan Burj Hammudda anadan olub. O, valideynləri Abdel Kərim Nəsrullah və Nahdia Safi El-Dinin ilk övladı idi. Daha sonra onların beş övladı da oldu.
Mədaya, Zəbədani və Müəddəmiyyədə aclıq silahı: Hizbullah qüvvələri Mədaya qəsəbəsini tam mühasirəyə alaraq ətrafına minlərlə piyada əleyhinə mina basdırdı. Əraziyə ərzaq, un və tibbi ləvazimatların girişi qadağan edildi; yerli sakinlər yaşamaq üçün ot və ağac qabıqları yeməyə məcbur oldu, onlarla körpə və qoca aclıqdan həyatını itirdi. BMT-nin İnsan Hüquqları Şurası və "Sərhədsiz Həkimlər" (MSF) hesabatlarında bildirilirdi:
"Mədayada dinc əhalinin qidadan və tibbi yardımdan məhrum edilərək aclığa məruz qoyulması beynəlxalq humanitar hüququn kobud pozuntusu və insanlıq əleyhinə hərbi cinayətdir."
Qusayr və Qələmun döyüşləri (2013): Livan sərhədinə yaxın Qusayr şəhərində Hizbullah qüvvələri kütləvi artilleriya atəşləri ilə qəsəbələri dağıtdı, on minlərlə sünni ərəb ailəsini öz yurdlarından didərgin saldı və bölgəni özünün logistik hərbi bazasına çevirərək sistemli demoqrafik dəyişiklik həyata keçirdi.
Hələb, Şərqi Quta və İdlib qırğınları: Hələbin şərq məhəllələrinin, Şərqi Qutanın və İdlib kəndlərinin mühasirəsində iştirak edən Hizbullah dəstələri qaçqın karvanlarını, mülki sığınacaqları və səhra xəstəxanalarını birbaşa hədəf alaraq kütləvi qırğınlarda iştirak etdi.
Körfəz ölkələri: Terror aktları, casusluq şəbəkələri və silah anbarları
Hizbullahın Körfəz Əməkdaşlıq Şurası ölkələrindəki fəaliyyəti regional sabitliyi sarsıtmaq və dövlət çevrilişləri təşkil etmək məqsədi güdür.
Küveyt (1980-ci illərdən bu günə)
Təyyarə qaçırılmaları və partlayışlar (1983–1988): İmad Muğniyə və Hizbullahın ilk rəhbər heyəti 1983-cü ildə Küveytdəki səfirlikləri və hava limanını hədəf aldı. 1985-ci ildə Küveyt Əmiri Cabir əl-Əhməd əs-Sabaha qarşı uğursuz sui-qəsd təşkil edildi. 1988-ci ildə isə Küveyt Hava Yollarına məxsus "əl-Cabiriyyə" sərnişin təyyarəsi qaçırıldı, iki Küveyt vətəndaşı qətlə yetirilərək cəsədləri uçuş zolağına atıldı.
Əl-Əbdəli hücrəsi (2015): Küveyt hüquq-mühafizə orqanları Hizbullah tərəfindən ölkəyə gizli şəkildə gətirilən 19 ton silah, partlayıcı maddələr, minaatanlar və raketlər aşkar etdi. Məhkəmə istintaqı sübut etdi ki, qrup Küveytdə dövlət təhlükəsizliyini sarsıtmaq üçün Hizbullahın xüsusi düşərgələrində təlim keçmişdi.
Səudiyyə Ərəbistanı (Əl-Xobar partlayışı - 1996) Səudiyyə Ərəbistanının Dəhran şəhərindəki "Xobar qüllələri" yaşayış kompleksində təşkil edilən güclü terror aktı nəticəsində 19 nəfər həlak oldu, yüzlərlə ərəb və xarici vətəndaş yaralandı. Hücumu təşkil edən "Hizbullah əl-Hicaz" birbaşa Livan Hizbullahının rəhbərliyi və təlimatları ilə hərəkət edirdi.
Bəhreyn: Əl-Əştər və Əl-Muxtar qruplaşmaları: Təşkilat Bəhreyndə təhlükəsizliyi pozmaq məqsədilə yerli radikal qrupları maliyyələşdirib silahlandırdı, Livandakı Bəqa vadisində onlara partlayıcı maddələrin hazırlanması və terror taktikaları üzrə təlimlər keçdi. Bu qruplar Bəhreyndə polis məntəqələrinə və asayiş keşikçilərinə qarşı silsilə hücumlar törətdi.
Yəmən və İraq: Proksi müharibələri və məzhəb əsaslı qətliamlar
Yəməndə husilərin idarə edilməsi və mülki hədəflər: Hizbullah hərbi təlimçiləri Yəmənə göndərilərək "Ənsarullah" (husi) qüvvələrinə ballistik raketlərin və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) quraşdırılmasını öyrətdi. Husilərin Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-dəki mülki hava limanlarına, yaşayış massivlərinə və neft tankerlərinə endirdiyi zərbələrin idarə edilməsində Hizbullah zabitlərinin birbaşa iştirak etdiyi audio və video faktlarla sübuta yetirildi. Ərəb Koalisiyasının sözçüsü Turki əl-Malki bəyan etmişdi:
"Hizbullah təlimçiləri Sənada mülki obyektləri və qonşu ərəb dövlətlərini hədəf alan pilotsuz təyyarələrin və raket sistemlərinin quraşdırılmasını birbaşa idarə edir."
İraqda "Bölmə 3800" və məzhəb qırğınları: 2003-cü ildən sonra Hizbullah İraqda "Bölmə 3800" adlı xüsusi komandanlıq formalaşdırdı. Əli Musa Dəqduq kimi yüksək səviyyəli komandirlər İraqda "Kətaib Hizbullah" və "Əsaib Əhlil-Həqq" kimi silahlı birləşmələrə təlim keçərək, onların minlərlə iraqlı ərəbi qaçırmasına, işgəncə verməsinə və məzhəb zəminində qətlə yetirməsinə rəhbərlik etdi.
Koptaqon imperiyası: Ərəb cəmiyyətlərini zəhərləmə cinayəti
Hizbullahın ərəb ölkələrinə qarşı cinayətləri təkcə hərbi hücumlarla məhdudlaşmır; qruplaşma Livan və Suriya sərhədində nəhəng sintetik narkotik ("Koptaqon") istehsalı şəbəkəsi qurub.
Körfəzə narkotik axını: Hər il yüz milyonlarla ədəd "Koptaqon" həbi ərzaq məhsulları, meyvə-tərəvəz və tikinti materialları adı altında gizlədilərək Səudiyyə Ərəbistanı, İordaniya, Küveyt və BƏƏ-yə qaçaqmalçılıq yolu ilə göndərilir. Ərəb təhlükəsizlik xidmətləri bu fəaliyyəti ərəb gəncliyini məhv etməyə və qara bazardan əldə edilən milyardlarla dollarla terror şəbəkələrini maliyyələşdirməyə yönəlmiş "hibrid təcavüz" kimi sənədləşdirib.
Hizbullahın ərəb coğrafiyasındakı fəaliyyəti müstəqil dövlətçilik institutlarını içəridən dağıtmaq, cəmiyyətlərdə məzhəb qarşıdurması yaratmaq və mülki əhalini terror vasitəsilə təzyiq altında saxlamaq məqsədi daşıyan çoxtərəfli cinayət strategiyasıdır.
