BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Əl-Cəzirə, Kamal Öztürk
Mən Suriyadakı son proseslərin və baş verənlərin geosiyasi analizini aparmaq, pərdəarxası məqamları açmaq və Türkiyənin bu mərhələdəki rolundan bəhs etmək niyyətində idim. Lakin Suriyanın rifah dövrünə, vətəndaş müharibəsinə, inqilab günlərinə şahidlik etmiş, milyonlarla suriyalı ərəb, türkmən və kürd qaçqının yaşadığı ağrı-acını dinləmiş bir insan kimi hiss etdim ki, məsələyə fərqli bucaqdan baxmalıyam.
Hesab etmirəm ki, quru və soyuq analizlər, yaxud geosiyasi xəbərlər bu coğrafiya xalqlarının həqiqi daxili dünyasını əks etdirə və ya onların yaşadıqları hekayələri və əzabları danışa bilsin. Bizim bağlarımız, ortaq tariximiz və qohumluq əlaqələrimiz, məncə, problemlərimizin həllində bizə kömək edəcək bütün geosiyasi mexanizmlərdən daha güclüdür.
Bir-birinə Bənzəyən Xalqlar
Bir neçə gün əvvəl bir qrup gənc jurnalistlə görüşdüm və Suriya ilə bağlı xəbər planlarını müzakirə etdik. Onlardan birinin suriyalı ərəb olduğunu biləndə çox təəccübləndim; çünki onun türk dili mənimkindən də yaxşı idi!
Onlardan biri kürd idi, lakin biz etnik kimliklərimizin fərqində belə deyildik, çünki aramızda səmimiyyət və dostluq ab-havası hökm sürürdü. Bizi üç bağ birləşdirirdi:
Din bağı: Hamımız müsəlman idik. Azan səsi yüksələndə hörmətlə susduq və "Allah-u Əkbər" dedik.
Qan bağı: Mənim anam kürddür, onlardan birinin atası isə ərəb idi; biz bir-birimizə qohumluq telləri ilə bağlı idik.
Coğrafiya bağı: Babalarımızın hamısı bu torpaqlarda doğulub, ortaq tarixlərini birlikdə yaşayıblar.
Biz bir-birinə bənzəyən, bir-birindən təsirlənən və bir-birini zənginləşdirən xalqlarıq. Mən bu məqaləni yazarkən kiçik qızım bir suriyalı ailənin evinə onların hazırladığı möhtəşəm fəlafili yeməyə gedirdi. O, onların təamlarını və şirniyyatlarını çox sevirdi. Mən isə Diyarbəkir kürdlərinin bişirdiyi xörəklərə aşiqəm. Düşünürəm ki, heç birimiz Antep paxlavasına "yox" deyə bilmərik. Biz eyni dənizə tökülən və suları ortaq bir cərəyanda qarışan su qaynaqları kimiyik; hamımız sonda eyni mənsəbə doğru gedirik.
Biz sarsılmaz bir imanla inanırıq ki, İslam qardaşlığı ərəblərin, kürdlərin və türklərin problemlərinin həllində açar olacaq. Lakin digər tərəfdən, biz bu anlayışı konstitusiyalarımıza, qanunlarımıza və idarəetmə sistemlərimizə daxil etməliyik.
Kor İdeologiyaların və Xarici Dövlətlərin Verdiyi Ağrılar
ABŞ-ın Ankaradakı səfiri və Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barrak ABŞ ilə Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ/QSD) arasındakı münasibətlərin sona çatdığını elan edəndə, həmin düşərgədə böyük bir qəzəb yaşandı. Bu hadisələrdə məni ən çox ağrıdan məşhur kürd sənətçisi Şivan Perverin Almaniyadakı evində hönkür-hönkür ağlayaraq çəkdiyi video oldu; o, videoda ABŞ-a yalvarır ki, kürdləri tərk etməsinlər.
Mən bu sənətçinin mahnılarını sevmişəm və onu o vəziyyətdə görmək mənə çox pis təsir etdi. Onu aldadanlara, sadəcə göz yaşlarını axıtmaq üçün ona "kürdləri qırırlar" deyənlərə nifrət etdim.
Türkiyədə bəzi kürd separatçıları Nüsaybində türk bayrağını endirib yandırdılar. Türk bayrağındakı qırmızı rəng şəhidlərin qanını simvolizə edir və bu qanın içində kürdlərin və ərəblərin də qanı var. Bu hərəkət bizi dərindən qəzəbləndirdi. Avropada isə bəzi ərəb ələviləri öz rahat otaqlarından mesajlar göndərərək kürdləri türklərə və Dəməşq rejiminə qarşı üsyana təşviq edirdilər. Bütün bunlar necə baş verə bilər?
Bunun iki səbəbi var:
Öz əslini unudub kor ideologiyaların tələsinə düşən insanlar.
Xarici dövlətlər tərəfindən axmaq yerinə qoyulub onların oyuncağına çevrilən insanlar.
"Xalq Müdafiə Birlikləri"nin (YPG) sözçülərindən biri İsraillə əlaqədə olduqlarını və israillilərin dəstəyi ilə özlərini Dəməşq hakimiyyətinə qarşı müdafiə edəcəklərini bildirdi. Digərləri isə İsrail vasitəsilə amerikalı senator Lindsi Qrem ilə əlaqə qurmağa çalışdılar və hesab etdilər ki, oradan hədə-qorxu gəlmək kürdlər üçün faydalı olacaq. Bəzi dürzilər də İsrail dəstəyinin onlara kömək edəcəyini zənn etdilər.
Nə vaxt ki biz kor ideologiyalara — istər PKK-nın radikal sosializminə, istərsə də İŞİD-in təkfirçi düşüncəsinə — təslim oluruqsa, bir-birimizə yadlaşırıq və xarici dövlətlərin işi daha da asanlaşır. ABŞ və İsrail bölgə xalqlarının bir-biri ilə savaşmasından və zəifliyindən istifadə edərək Suriya, İraq, Livan və Yəməndə yayılmağı bacardılar.
