BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
ABŞ-ın təhlükəsizlik siyasətində yeni mərhələnin başlandığı bildirilir. Vaşinqtonun prioritetləri artıq qlobal müdaxilələrdən daha çox milli təhlükəsizlik və strateji rəqabətə yönəlir.
ABŞ-da son dövrdə formalaşan yanaşmaya əsasən, “demokratiya ixracı”, “dövlət quruculuğu” və qlobal miqyasda təhlükəsizlik təminatı kimi əvvəlki onilliklərin siyasəti arxa plana keçir. Yeni doktrina “Amerika hər şeydən əvvəl” prinsipinə əsaslanır və dünya nizamını sərt güc balansı prizmasından qiymətləndirir.
Bu strategiya ABŞ-ın hərbi resurslarını səpələmək əvəzinə, əsas rəqiblərə – xüsusilə Çinlə rəqabətə – yönəltməyi hədəfləyir. Eyni zamanda, müttəfiqlərdən daha çox məsuliyyət və müdafiə xərclərində artım tələb olunur. Haaqa sammitində üzv ölkələrin ümumi daxili məhsulun azı 5 faizini müdafiəyə ayırması ilə bağlı yeni standartın müəyyən edildiyi bildirilir.
Yeni yanaşmaya əsasən, Avropada Rusiya ilə bağlı əsas müdafiə yükü Avropa ölkələrinin üzərinə düşəcək, ABŞ isə kritik nöqtələrdə məhdud dəstək verəcək. Qərb yarımkürəsində isə təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi, Panama kanalı və Arktika bölgəsində mövqelərin möhkəmləndirilməsi diqqət mərkəzindədir.
Sakit okean istiqamətində isə əsas diqqət Çinə yönəlir. Rəsmi məlumatlara əsasən, Çinin nüvə başlıqlarının sayı artmaqdadır və dəniz qüvvələri sürətlə genişlənir. ABŞ administrasiyası isə Pekinlə münasibətlərdə sabitlik və ədalətli ticarət prinsiplərini vurğulasa da, danışıqlar masasında güclü mövqenin əsas şərt olduğunu bildirir.
Müdafiə sənayesində isə genişmiqyaslı modernləşmə proqramı həyata keçirilir. Yeni nəsil F-47 döyüş təyyarəsi, “Dark Eagle” hipersəsli raket sistemi, B-21 “Raider” strateji bombardmançısı, pilotsuz dənizaltı sistemlər və “Sentinel” qitələrarası raket proqramı istehsal mərhələsinə daxil edilir.
Eyni zamanda “Golden Dome” adlı çoxsəviyyəli hava və raketdən müdafiə sistemi üzərində iş aparılır. Layihənin kosmos komponenti və lazer texnologiyalarını əhatə etdiyi bildirilir. Müdafiə büdcəsinin 2026-cı il üçün 961,6 milyard dollara çatdığı qeyd olunur.
Yeni doktrina çərçivəsində “rejim dəyişikliyi” anlayışına fərqli yanaşma tətbiq edilir. Vaşinqton uzunmüddətli hərbi müdaxilələr əvəzinə, “cərrahi əməliyyat” modeli ilə qısa və məqsədyönlü müdaxilələri üstün tutur.
Ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, bu strategiyanın üç əsas nəticəsi ola bilər: əməliyyat çevikliyinin artması, müttəfiqlər üzərində daha çox məsuliyyət bölgüsü və müdafiə sənayesində texnoloji üstünlüyün gücləndirilməsi.
Beləliklə, ABŞ-ın qlobal təhlükəsizlik siyasətində idealist yanaşmadan sərt güc balansına keçid müşahidə olunur.
