BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
"Hizbullah"ın Baş katibi Naim Qasım 30 iyul 2025-ci ildə, qrup liderlərindən Fuad Şükürün sui-qəsdinin ildönümündə bu ifadəni yüksək tonla işlədərək, təşkilatın İsrailə qarşı mövqeyinin sarsılmazlığını və müqavimət seçimini vurğulamışdı. ABŞ-ın bölgədəki hərbi yığınağının artması və Prezident Trampın İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyini hədəf alan sui-qəsd təhdidləri fonunda Naim Qasımın 26 yanvar 2026-cı il tarixindəki mövqeyi aydın idi: "Hizbullah Trampın təhdidlərinə qarşı bütün tədbirlər və hazırlıqlarla müqavimət göstərəcək, çünki İmam Xameneyiyə toxunmaq bölgədə və dünyada sabitliyin sui-qəsdi deməkdir".
O ana qədər hər kəsə elə gəlirdi ki, Hizbullahın ritorikası onun faktiki gücünü üstələyir. Xüsusilə son iki ildə aldığı zərbələr və 2024-cü ilin sentyabrında Baş katib Həsən Nəsrullah başda olmaqla əsas rəhbər kadrların məhv edilməsi bu fikri gücləndirirdi.
Lakin 2 mart 2026-cı ildə "yorğun" Hizbullah, Əli Xameneyinin İsrail-ABŞ birgə hücumu nəticəsində öldürülməsindən sonra İsraillə birbaşa müharibəyə daxil oldu. Təl-Əviv dərhal Livanın müxtəlif bölgələrinə yüzlərlə hava zərbəsi ilə cavab verdi və cənub sakinlərindən evlərini boşaldaraq Litani çayının şimalına doğru getməyi tələb etdi. Bundan əvvəl İsrail 100 min ehtiyatda olan əsgərini səfərbər edərək quru qoşunlarını cəmləşdirmişdi. Beləliklə, İsrail qüvvələri işğal altındakı Fələstinin şimalındakı yaşayış məntəqələrini qorumaq üçün "İrəliləmiş Müdafiə" adı altında və bufer zonanı genişləndirmək məqsədilə cənubda quru əməliyyatına başladı.
O vaxtdan bəri İsrail rəsmilərinin bu quru əməliyyatı və onun məqsədləri barədə bəyanatları ard-arda gəlməyə başladı. Ordunun Şimal Komandanlığının rəhbəri Rafi Milo bildirdi ki, Hizbullah "strateji tələyə düşüb". Baş Qərargah rəisi Eyal Zamir isə hesab edirdi ki, vaxt "Hizbullahı tamamilə məhv etmək və onun silahlarını birdəfəlik yığışdırmaq üçün yetişib". Maliyyə naziri Bezalel Smotriç isə açıq şəkildə İsrail və Livan arasındakı mövcud sərhədlərin dəyişdirilməsini və Litani sahillərinə qədər çəkilməsini hədəfləyən müharibədən danışırdı.
Bombardman altında yenidənqurma
Ağır zərbələr altında Hizbullah 27 noyabr 2024-cü ildə İsraillə atəşkəs razılaşması imzalamışdı, lakin bu, faktiki olaraq yalnız bir tərəfdən dayandırılmışdı. Sazişin imzalandığı gündən 31 dekabr 2025-ci ilə qədər (13 aydan çox müddət ərzində) Məsləhətçi Araşdırmalar və Sənədləşdirmə Mərkəzi cəmi 13 275 İsrail pozuntusunu sənədləşdirmişdi. Bunlara 1645 hava zərbəsi, 9004 hava məkanı pozuntusu daxildir. Həmçinin 353 livanlı ölmüş, 988 nəfər yaralanmışdı. Bundan əlavə, ən azı 20 livanlı əsir saxlanılmağa davam edirdi ki, onlardan bəziləri atəşkəsdən sonra əsir götürülmüşdü.
Buna qarşı Hizbullah öz kadrlarına qarşı sui-qəsdlər, mövqelərinə və infrastrukturuna endirilən zərbələr qarşısında meydanda tam sükut saxlayırdı. Bu, nəfəs dirmək, imkanları bərpa etmək və "Əqsa tufanı"ndan sonra Qəzzaya dəstək müharibəsində ortaya çıxan kəşfiyyat və təhlükəsizlik boşluqlarını doldurmaq üçün seçilmiş bir yanaşma idi.
Müharibə çarxı yenidən dönməyə başlamazdan əvvəl İsrailin Livandakı hərəkətləri bir çox suallar doğururdu. İsrailin "Alma" Araşdırmalar Mərkəzi 4 fevral 2026-cı ildə 27 noyabr 2024-cü ildən 4 fevral 2026-cı ilə qədər baş vermiş 254 sui-qəsd əməliyyatının effektivliyini təhlil etdi. Təhlil göstərir ki, sui-qəsdlər əsasən Hizbullahın aşağı rütbəli üzvlərinə (73,6%) yönəlib. Orta rütbəlilər 22,8%, rəhbər vəzifəlilər isə cəmi 3,5% təşkil edib.
Mərkəzin fikrincə, bu nisbət Hizbullah tərəfindən tətbiq edilən son təhlükəsizlik tədbirlərinin müəyyən dərəcədə effektivliyini əks etdirir. Bu tədbirlərə ölənlərin adlarının gizli saxlanılması, hərbi qanad üzvlərinin sızmaların qarşısını almaq üçün media ilə əlaqəsinin qadağan edilməsi və fəaliyyətin davamlılığını təmin etmək üçün hər bir komandirə müavinlərin təyin edilməsi daxildir. Buna görə də, mərkəz hesab edirdi ki, Hizbullahın hərbi bərpa sürəti İsrailin onu zəiflətmək səylərini üstələyib.
Hizbullahın silahı: Livan dövləti daxilində parçalanma
Görünür, Hizbullah qaçılmaz olan növbəti qarşıdurmaya hazırlaşırdı və bu müharibənin təbilləri İrana qarşı son müharibə ilə çalınmağa başladı. Hizbullahın müharibəyə girməsi ilə Livan hökuməti bu ayın 2-də təşkilatın hərbi və təhlükəsizlik fəaliyyətlərini qadağan etdi və ordunun silahların yığılması planını sürətləndirməsini əmr etdi.
Diqqətçəkən məqam odur ki, mətbuat orqanları Hizbullahın müttəfiqi sayılan "Amal" hərəkatının nazirlərinin də bu qərarın lehinə səs verdiyini bildirdi (hərçənd hərəkat silahların yalnız dövlətin əlində olması planlarını dəfələrlə rədd etmişdi). Hərəkatın lideri və Parlament sədri Nəbih Bərri son dövrlərdə beynəlxalq tərəflərə Hizbullahın İsraillə müharibəyə girməyəcəyinə dair təminat verirdi. Lakin Hizbullahın qərarı Bərrinin vədlərinin əksinə oldu ki, bu da "Hizbullah" və "Amal" arasında siyasi mövqe fərqliliyinə səbəb oldu.
Qərardan sonra Livan ordusu nəzarət-buraxılış məntəqələrindən birində Hizbullahın 12 üzvünü saxlayaraq hərbi məhkəməyə verdi. Məhkəmə onlardan 3-nü sərbəst buraxsa da, hökumət komissarı bu qərardan apellyasiya şikayəti verdi. Bu hadisələr Livanın təhlükəsizlik və məhkəmə institutları daxilində gizli bir mübarizənin getdiyini göstərir. Bir tərəfdə Hizbullahın dövlət qurumlarındakı nüfuzu, digər tərəfdə isə ABŞ və Qərbin dəstəyi ilə Hizbullahın tərksilah edilməsini tələb edən sağçı qüvvələrin təzyiqi dayanır.
Livan ordusunun komandanı general Rudolf Heykəl hərbi institutu Hizbullahla birbaşa toqquşmaya sürükləməkdən hələ də imtina edir. O dərk edir ki, genişmiqyaslı güc tətbiq etmədən tərksilah mümkün deyil və bu, ordunun parçalanmasına və ölkənin vətəndaş müharibəsinə sürüklənməsinə səbəb ola bilər. Livan dövləti daxilindəki bəzi tərəflər isə Livanın infrastrukturunu İsrail bombardmanından qorumaq üçün dövlətlə Hizbullah arasında aydın bir ayrılıq yaratmağa çalışırlar.
Bütün bunların fonunda, Naim Qasım 4 mart 2026-cı ildə bir daha iddialı şəkildə bəyan etdi ki, "Müqavimət bizim heç kimlə müzakirə etməyəcəyimiz bir hüququmuzdur". Hizbullah həmçinin silahları təhvil vermək və ordunun bölgəyə yerləşməsi müqabilində atəşkəs təklif edən Fransa təşəbbüsünü də rədd etdi.
Hizbullahın imkanları və İsrailin maksimum hədəfləri
İsrailin bu gün Livandakı hədəfləri iki il əvvəlkindən fərqlidir. 2024-cü ildə İsrailin fəaliyyəti hələ də qismən mövcud olan İran çəkindirməsi və ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Baydenin birbaşa qarşıdurmaya qarşı olması ilə məhdudlaşırdı. Bu gün isə İsrail təkcə Hizbullahın tərksilahını deyil, Livan hökumətinə "sülh müqaviləsi" tətbiq etməyi hədəfləyir.
Livan Prezidenti Cozef Aun artıq 9 yanvar 2026-cı ildə İsraillə beynəlxalq himayə altında birbaşa danışıqlara çağırdı. Bu, Livanda siyasi qadağalar siyahısında idi. İsrail indiki müharibənin sürətindən istifadə edərək Hizbullahı sadəcə qadağan etmək deyil, onu tamamilə ləğv etmək istəyir.
Lakin İsrail Livanın dərinliklərinə girmədən və quruda birbaşa nəzarət qurmadan Hizbullahın silahlarını yığmaq gücündə görünmür. 8 oktyabr 2023-cü ildən bəri onun hava gücü Hizbullahın Litani çayının cənubundakı varlığını belə yox edə bilməyib. Buna görə də İsrail cənubun tamamilə boşaldılması əmrini verdi, ardınca Beyrutun Dahiya bölgəsi üçün də eyni əmrlər gəldi.
Rizvan qüvvələri və hərbi arsenal
Hizbullah 2024-cü ilin noyabrındakı atəşkəsdən bəri kəşfiyyat boşluqlarını aradan qaldırmaq üçün geniş bir baxış mərhələsinə keçmişdi. Təşkilat öz hərbi fəaliyyətlərini hətta öz tərəfdarlarından belə gizlətməyə başladı. Hizbullahın ən güclü alətlərindən biri 5 min döyüşçüdən ibarət "Rizvan" elit bölməsidir. Bu qüvvələr hazırda Litaninin cənubunda, sərhəddən 10 kilometr məsafədə müdafiə zolağı qurub. Onlar 10 nəfərdən çox olmayan kiçik qruplar şəklində fəaliyyət göstərirlər və qrup rəhbərlərinə meydanda müstəqil qərar vermək səlahiyyəti verilib.
Silahlanma sahəsində isə Hizbullah döyüşçüləri İsrail tanklarını dayandırmaq üçün əsasən tank əleyhinə silahlara arxalanırlar. İsrail hesablamalarına görə, qruplaşmanın əlində minlərlə belə raket və təxminən 25 min "yer-yer" tipli raket var.
Yerli və regional təzyiqlər
Regional səviyyədə şərqdə Suriya ilə olan təmaslar gərginlik mənbəyidir. 7 mart 2026-cı ildə İsrail xüsusi təyinatlılarının Bəkaa bölgəsinə sızma cəhdindən sonra İsrail helikopterləri Suriya tərəfinə desant endirdi. Bu, Hizbullahı onlara atəş açmağa vadar etdi. Növbəti gün Suriya ordusu Hizbullahın öz mövqelərinə mərmi atdığını iddia etdi və "Suriya hədəf alınarsa, buna dözməyəcəyik" deyə xəbərdarlıq etdi. Bu hadisələr İsrailin Hizbullaha hücum etmək üçün Suriya ərazisindən istifadə etməsinin Hizbullah və Suriya ordusu arasında toqquşmaya gətirib çıxara biləcəyini göstərir.
Hizbullah nə istəyir?
Hizbullah bu qarşıdurmaya hazırlaşıb. Bu gün bu, onun üçün sadəcə İrana dəstək deyil, həm də bir varlıq savaşıdır. O, ya bu müharibədən öz siyasi və hərbi nüfuzunu qoruyan bir razılaşma ilə çıxacaq, ya da meydanın reallıqları ona görünməmiş bir siyasi məğlubiyyət diktə edəcək. Hazırda bütün mərc Litani cənubundakı döyüşlərə və İsrailin dərinliklərinə endirilən zərbələrə qoyulub.
Hizbullah üçün bu müharibədən sağ çıxmaq artıq özlüyündə bir qələbə sayılacaq. Çünki İsrail rəhbərliyinin hədəfi təşkilatı tamamilə dağıtmaqdır. Bu gün Hizbullah da İran kimi tamamilə təkdir və qələbə üçün deyil, sadəcə sağ qalmaq üçün vuruşur. O, özünü Livandakı İsrail hegemonluğu qarşısında son maneə kimi görür və sona qədər döyüşəcəyini bildirir.
