BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrail pilotsuz uçuş aparatları cənubi Livandakı hücumları işıqlandıran jurnalist Amal Xəlili təqib edir; o, bölgədəki bir evə sığınır, lakin ev bombalanır və jurnalist dağıntılar altında qalaraq həlak olur.

Bint Cübeyl şəhərində işğal olunmuş bir evdə tam bir sakitlik və özünəinamla xörək bişirən, simasında hədsiz sevinc və parlaq bəhicə görünən bir İsrail qadın əsgərinin fotoları yayılır. Eyni zamanda, cənubluların işğal edilmiş evlərindən oğurlaya bildikləri hər şeyi hərbi yük maşınlarına daşıyan İsrail əsgərləri görünür; onlar bu qarət edilmiş mebelləri və şəxsi, məhrəm əşyaları gündəlik həyatda istifadə olunacaq qənimətlərə çevirirlər.

Bu kontekstdə diqqətçəkən məqam odur ki, bu sənədləşdirmə qarətə və qətlə məruz qalan tərəfdən deyil, orduların adətən inkar etməyə və gizlətməyə çalışdıqları bu rüsvayçı görüntüləri müharibənin ən mühüm hissəsi, sanki onun ruhu və mənası hesab edən İsrail əsgərlərinin özləri tərəfindən gəlir. Tam arxayınlıq, aydınlıq və fotoların çəkilməsi üçün əvvəlcədən hazırlıq görülməsi, bu hərəkətlərin anlıq bir hadisə deyil, əvvəlcədən düşünülmüş və metodik bir nizam olduğunu göstərir. Bu görüntülərin aydınlığı, təkrarlanması və intensivliyi onları sadəcə anlıq bir ritual və ya silsilə psixoloji partlayış kimi izah etməyə imkan vermir; əksinə, bu, başqasının evini kökündən qoparmaq və onun xatirələrini, əşyalarını oğurlamaq anlayışından kənarda heç bir "ev" və ya "məskən" ideyası tanımayan kamil bir doktrinaya söykənir.

Ərəb lüğətlərində "tərk etmək" (muğadarə) anlayışının linqvistik mənası, bir şeyi buraxıb ondan üz çevirmək mənası ilə vəfasızlıq və əhdi pozmaq mənası (ğədr) arasındakı gərginliyi üzə çıxarır. İmtina mənasında tərk etmə ideyası bütün mümkün mənaların ortaq məxrəcini təşkil edir. İsrail ədəbiyyatında həmişə ev sahiblərinə qarşı evlərini tərk etdikləri barədə ittihamlar irəli sürülüb, torpaq və məkan isə əslində "tərk edilmiş" kimi təsvir edilib; sanki haqq sahibləri məkana və evlərə xəyanət ediblər (ğədr ediblər) və israillilər sadəcə bu boşluğu doldurublar.

Bint Cübeyl şəhərində işğal olunmuş evdə xörək bişirən İsrail qadın əsgərinin fotosunda, bütün mütəşəkkil və əvvəlcədən hazırlanmış qəsdi cizgiləri ilə yeni İsrail mənzərəsi canlanır. Sanki indicə dərilibmiş kimi görünən tərəvəz və məhsullarla dolu səbətlər, yemək hazırlıqları, əsgərin üzündəki sevinc və doğmalıq, sabitlik və möhkəmlik ideyasını əks etdirən rahatlıq. Digər tərəfdən, hadisənin təşkilatçısı, tənzimləyicisi və idarəçisi kimi görünməz tərəf iştirak edir; o, çəkiliş, arxivləşdirmə və sənədləşdirməni elə bir dəqiqlik və məharətlə həyata keçirir ki, mikroskopik və sonsuz kiçik olanı belə mənimsəmək və tam bir işğal səhnəsi yaratmaq üçün kiçik detalları böyük qayğı ilə göstərməyə çalışır.

Fotodakı hər şey üstün qətl texnologiyası ilə inteqrasiyanı xatırladır; fotonun yüksək keyfiyyəti texniki təcrübəni, çəkiliş sahəsindəki biliyi, dəqiq hazırlığı və evin vasitəsilə hərbi-texnoloji üstünlüyü əks etdirmək istəyini göstərir.
Xörək bişirən qadın əsgər fotosundakı israilli deyir ki, onun sarsıdıcı üstünlüyü işğal olunmuş evi heç bir bəraət və ya əsaslandırma tələb etməyən təbii bir haqq halına gətirir.

İsrailli tədqiqatçı Haqar Kotef özünün "Müstəmləkəçi Öz: İsrail-Fələstində Ev və Evsizlik" adlı kitabında İsrail "ev" sənayesinin "evsizlik" (evsiz qoyma) sənayesi ilə əlaqəli olduğunu müşahidə etmiş və vurğulamışdır ki, məkana bağlılıq zorakılıq vasitəsilə yarana bilər; burada nə yaddaşa, nə də tarixə ehtiyac var. Evsiz qoymaq müstəmləkəçi özün təsadüfi bir komponenti deyil, onun əsası və həlledici elementidir.

İsrail əsgərləri Qəzzada və cənubi Livanda öz hərəkətlərini sənədləşdirməyə can atırlar; bu, hazırkı müharibə ilə başlamayan, lakin İsrailin hərbi fəaliyyətinin bütün hissələrinə yayılan və artıq müharibənin əsl hissəsi hesab oluna biləcək qədər genişlənmiş bir davranışdır.

Əgər bu hərəkətlər qeyri-mütəşəkkil və qeyri-institusional sayılsaydı (çünki onlar narahatlıq yarada bilər və ya beynəlxalq məhkəmələrdə iddia qaldırmaq hüququ verə bilər), İsrail ordusunun və əsgərlərinin sahə davranışı göstərir ki, onlar bütün siyasi və əxlaqi maneələri aşaraq pozuntunu sənədləşdirmək və onu əvvəlcədən düşünülmüş şəkildə yaymaq meylinə üstünlük veriblər.
Bəlkə də sosial şəbəkələrdə yayılan, işğal olunmuş evlərdəki şənlikləri və ziyafətləri göstərən görüntülər, dünyada İsrail əsgərlərinin törətdikləri əməllərə qarşı yayılan və əsgərlərin özləri tərəfindən istehsal edilən materiallardan yararlanan qınaq dalğalarını dəstəkləməklə "trend" məntiqinə xidmət edir. Onların kəskin radikallığı müzakirə və rəy bildirmək imkanını sıradan çıxarır.

Beləliklə, "trend" sistemi İsrailin evlərə qarşı törədilən pozuntuları, qarət kampaniyalarını və digər hərəkətləri nümayiş etdirmək məntiqinə xidmət edir; çünki onların real dəhşəti eyni vaxtda iki istiqamətdə hərəkət edir. Birincisi, qəbul edənin müzakirə qabiliyyətini iflic edir və onu sadəcə kədər və ya çarəsiz qınaq mövqeyinə məcbur edir. İkincisi, həyəcan və fəlakətləri gizlicə izləmək istəyi (röyerizm) baxımından "trend" anlayışı ilə tam uyğunlaşır. Oğru, təcavüzkar və evləri işğal edən İsrail əsgəri artıq əxlaqi və siyasi təsir yaradan real bir qınağın obyekti olmaqdan çıxır, ən yaxşı halda kino canisinə (villain) bənzər bir obraz kimi qəbul edilir.
İşğal olunmuş məkanların mütləq mülkiyyəti, bu mənzərə ilə uyğunlaşmanı təkrar, intensivlik və bolluq vasitəsilə diktə edə biləcəyini düşünən bir məntiqi üzə çıxarır. Bu məntiq silahdan istifadə və qırğınların törədilməsi məntiqi ilə eynidir; belə ki, İsrail ordusu hərbi əməliyyatlarında daim genişlənən dağıdıcı güc tətbiqinə və davamlı olaraq daha böyük, dəhşətli qırğınlar törədilməsinə arxalanır ki, yeni cinayət əvvəlki cinayətləri silsin və effektiv bir qınaq yaddaşı qurmaq qeyri-mümkün olsun.

İsrailin fəaliyyət mexanizmi sosial medianın məlumat və fikirlərin nəzarətsiz yayılmasına imkan verməsi və daimi qidalanma tələb edən "trend" məntiqindən yararlanması baxımından yaratdığı ümumi təsirin əksinə işləyir.

Kökündən qoparma strategiyaları

Bütün bunlar İsrailin qurbanları daim gizlədən bir yox etmə (məhv etmə) simvolikası yaratmaq cəhdinə xidmət edir; bu isə yalnız evləri təmsil edən və evin kimə məxsus olduğu və hekayənin kimə aid olduğu uğrunda mübarizədə həqiqətin statusunu müdafiə edənləri öldürməklə mümkündür.

Qəzzada, cənubda və İsrailin hədəf aldığı hər yerdə qurbanların məskunlaşma imkanlarını əlindən almaq. Haydeggerin "yalnız məskunlaşmağa qadir olduğumuz zaman tikə (qura) bilərik" fikrinə əsaslansaq, evdən kənarda heç bir tikinti (quruculuq) mümkün deyil; məhz bu nöqtədə İsrailin kökündən qoparma strategiyalarını anlamaq olar; çünki onlar evin indiki zamanını və tarixini deyil, gələcəyini, varlığının və mülkiyyətinin həyatla, inkişafla və davamlılıqla olan əlaqəsini hədəf alır.

Evi öldürməklə soyqırım öz son hədlərində reallaşır. "Ev" saysız-hesabsız istinadlara cavab verən bir ünvandır; bu istinadlar ev sahiblərini təmsil edən və həqiqəti axtarmaq və yaymaq vasitəsilə evin mülkiyyətini müdafiə edən yerli jurnalistlərin simasında mərkəzləşə və intensivləşə bilər. Sənədləşdirilmiş statistika və rəqəmlər göstərir ki, İsrail müasir dövrün ən böyük jurnalist qatilidir. Çünki evi qəti həqiqətlər qoruyur və quruculuğun davam etməsinə imkan verir; İsrailli mütəfəkkir Ariella Ayeşa Azoulay-ın dediyi kimi, yox etmək (məhv etmək) hər zaman yoxa çıxmaq demək deyil.