BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

Malidə baş verən son hadisələr, xüsusilə müdafiə naziri Sadio Kamaranın öldürülməsi, ölkənin siyasi və hərbi sistemində dərin dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Bu hadisə yalnız bir yüksək vəzifəli şəxsin aradan götürülməsi kimi deyil, həm də hakimiyyət daxilində balansın pozulması və dövlətin təhlükəsizlik strukturunun sarsılması kimi qiymətləndirilməlidir. Son illərdə hərbi çevrilişlər nəticəsində formalaşmış idarəetmə modeli onsuz da qeyri-sabit idi və bu cür zərbə həmin qeyri-sabitliyi daha da dərinləşdirir.

Sadio Kamara Malidə hakimiyyətdə olan hərbi şuranın ən təsirli fiqurlarından biri hesab olunurdu. O, yalnız müdafiə naziri kimi deyil, həm də strateji qərarların qəbulunda əsas rol oynayan, ordu daxilində loyallıq şəbəkəsini idarə edən və prezident Assimi Goita üçün mühüm dayaqlardan biri olan şəxs idi. Bu baxımdan onun yoxluğu hakimiyyət daxilində boşluq yaradır.

Belə hallarda adətən iki istiqamət ortaya çıxır: ya hakimiyyət daha da mərkəzləşir və lider öz mövqeyini gücləndirir, ya da daxili rəqabət kəskinləşərək parçalanmaya səbəb olur. Malidə hər iki ehtimal real görünür.

Kamaranın fəaliyyəti yalnız daxili siyasətlə məhdudlaşmırdı. O, ölkənin xarici siyasət kursunun formalaşmasında da əsas rol oynayan fiqur idi. Xüsusilə Malinin son illərdə Qərbdən uzaqlaşaraq Rusiyaya yaxınlaşması onun təşəbbüsləri ilə bağlı idi. Rusiyalı hərbi strukturların, o cümlədən muzdlu qüvvələrin ölkəyə cəlb olunması, Fransa qüvvələrinin çıxarılması və BMT missiyasının bağlanması bu siyasətin nəticəsi idi.

Bu səbəbdən Kamaranın ölümü Malinin xarici siyasətində mümkün dəyişikliklər barədə suallar doğurur. Lakin qısa müddətdə ciddi kurs dəyişikliyi gözlənilmir, çünki mövcud təhlükəsizlik sistemi artıq bu yeni model üzərində qurulub.

Hadisənin təhlükəsizlik aspekti isə daha ciddi narahatlıq doğurur. Hücumun paytaxt yaxınlığında, hərbi elitanın əsas mərkəzlərindən biri hesab olunan ərazidə baş verməsi göstərir ki, silahlı qruplar artıq yalnız periferiyada deyil, ölkənin mərkəzində də fəaliyyət göstərə bilir. Bu, dövlətin təhlükəsizlik aparatının zəifliyini üzə çıxarır və eyni zamanda radikal qrupların psixoloji üstünlük əldə etməsinə şərait yaradır. Belə hücumlar yalnız fiziki itkilərlə məhdudlaşmır, həm də hakimiyyətin legitimliyinə zərbə vurur.

Digər tərəfdən, son aylarda hakimiyyət daxilində müşahidə olunan gərginliklər də bu hadisənin daha geniş kontekstdə qiymətləndirilməsini tələb edir. Müxtəlif hərbi qruplar arasında nüfuz uğrunda mübarizə, yüksək rütbəli zabitlərin həbsi və paralel güc strukturlarının yaradılması cəhdləri göstərirdi ki, sistem daxilində parçalanma artıq başlayıb. Kamaranın öldürülməsi bu prosesləri sürətləndirə və ya tamamilə yeni mərhələyə keçirə bilər.

Regional və beynəlxalq baxımdan da bu hadisənin təsiri böyükdür. Sahil bölgəsində yerləşən digər hərbi rejimlər üçün bu hadisə həm xəbərdarlıq, həm də presedent rolunu oynayır. Eyni zamanda, Afrikada Rusiya ilə Qərb arasında gedən geosiyasi rəqabət kontekstində Malinin rolu daha da önəmli hala gəlir. Bu ölkədə baş verən hər bir dəyişiklik yalnız daxili məsələ kimi deyil, daha geniş strateji oyunun bir hissəsi kimi qəbul edilir.

Nəticə etibarilə, Sadio Kamaranın öldürülməsi Malidə artıq mövcud olan siyasi və təhlükəsizlik böhranını daha da dərinləşdirir. Bu hadisə göstərir ki, ölkə yalnız idarəetmə problemi ilə deyil, həm də sistemli sabitlik böhranı ilə üz-üzədir. Qarşıdakı dövrdə Malinin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi böyük ölçüdə hakimiyyət daxilində qüvvələr balansının necə formalaşacağından və təhlükəsizlik vəziyyətinin necə idarə olunacağından asılı olacaq.