BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Beynəlxalq sanksiyalar, uzunmüddətli təcrid və iqtisadi çətinliklər fonunda fəaliyyət göstərən Şimali Koreya son illərdə gözlənilməz iqtisadi canlanma nümayiş etdirir. ABŞ mətbuatında dərc olunan təhlillərə görə, Pxenyan qlobal böhranları və geosiyasi qarşıdurmaları öz xeyrinə çevirməyi bacararaq həm iqtisadiyyatını, həm də hərbi potensialını gücləndirib.
Məlumata görə, ölkə iqtisadiyyatı 2024-cü ildə 3,7 faiz artım göstərib ki, bu da son səkkiz ilin ən yüksək göstəricisidir. Analitiklər hesab edirlər ki, bu artımın əsas səbəblərindən biri Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaratdığı yeni imkanlardır.
Cənubi Koreya kəşfiyyatı ilə əlaqəli tədqiqat qurumlarının hesablamalarına əsasən, Şimali Koreyanın Rusiyaya silah və hərbi sursat tədarükü 2023-cü ilin yayından 2025-ci ilin sonunadək ölkəyə 10 milyard dollardan artıq gəlir gətirib. Bundan əlavə, Rusiyaya göndərilən Şimali Koreya hərbçilərinin fəaliyyətindən əldə olunan gəlirin yarım milyard dolları keçdiyi bildirilir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Moskva ilə əməkdaşlıq Pxenyana yalnız maliyyə qazancı deyil, həm də yeni hərbi texnologiyalar, enerji resursları və ərzaq təminatı qazandırıb. Müşahidələrə görə, son dövrdə Şimali Koreyanın bəzi yeni pilotsuz uçuş aparatları və hərbi texnikaları Rusiya istehsalı olan modellərə bənzəyir.
Digər mühüm amil isə Çinlə iqtisadi əlaqələrin genişlənməsidir. Statistik məlumatlara əsasən, Çin ilə Şimali Koreya arasında aylıq ticarət dövriyyəsi son səkkiz ilin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib. İki ölkə arasında dəmir yolu və hava nəqliyyatı əlaqələri genişləndirilir, Yalu çayı üzərində yeni körpünün istifadəyə verilməsi isə ticarət axınlarını daha da artıracaq.
Paytaxt Pxenyanda son illərdə nəzərəçarpacaq dəyişikliklər müşahidə olunur. Şəhərdə yeni yaşayış kompleksləri, restoranlar, ticarət obyektləri və xidmət sahələri açılıb. Xarici ziyarətçilərin sözlərinə görə, mobil ödəniş sistemləri, taksi tətbiqləri, Çin istehsalı olan elektrik avtomobilləri və müasir smartfonlar artıq gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilib.
Amerikanın aparıcı nəşrləri bildirirlər ki, Şimali Koreya ötən il yalnız Pxenyanda 10 min yeni mənzil tikib. Bundan əlavə, iri xəstəxana kompleksi, kənd təsərrüfatı istixanaları və yeni turizm obyektləri istifadəyə verilib.
Bununla belə, iqtisadi göstəricilərdəki yaxşılaşma əhalinin rifahının əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsi demək deyil. BMT məlumatlarına görə, ölkə əhalisinin təxminən yarısı hələ də qidalanma çatışmazlığından əziyyət çəkir. Yerli valyuta son illərdə ciddi dəyər itirib, ərzaq qiymətləri isə bir neçə dəfə artıb.
Analitiklər hesab edirlər ki, Şimali Koreyanın uğuru klassik iqtisadi inkişaf modelindən daha çox siyasi sistemin möhkəmlənməsi ilə bağlıdır. COVID-19 pandemiyası dövründə sərhədlərin bağlanması və nəzarətin gücləndirilməsi dövlətin iqtisadi proseslər üzərində təsir imkanlarını artırıb. Eyni zamanda qeyri-rəsmi bazarlar və xarici informasiya axınları daha sərt şəkildə məhdudlaşdırılıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, Pxenyanın mövcud uğurunun əsas səbəbi dəyişən beynəlxalq şəraitdir. Rusiyanın silaha ehtiyacı, Çinin regiondakı nüfuzunu qorumaq istəyi və Qərb sanksiyalarının təsir imkanlarının zəifləməsi Şimali Koreyaya əvvəlki illərlə müqayisədə daha geniş iqtisadi manevr sahəsi yaradıb.
Nəticədə Şimali Koreya qlobal qeyri-sabitlikdən faydalanaraq iqtisadi və hərbi mövqelərini gücləndirməyi bacarıb. Lakin müşahidəçilər vurğulayırlar ki, bu proses daha çox hakimiyyət sisteminin uğuru kimi qiymətləndirilə bilər və ölkə əhalisinin həyat səviyyəsində fundamental dəyişikliklərin baş verdiyini söyləmək hələ tezdir.
