BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Atom bombasının yaradılması və İkinci Dünya müharibəsinin son mərhələsində Yaponiyanın Hiroşima və Naqasaki şəhərlərinə atılması elm, hərbi texnologiya və əxlaq məsələləri ilə bağlı ən böyük mübahisələrdən biri olaraq qalır.
1945-ci ildə ABŞ tərəfindən həyata keçirilən nüvə hücumları müharibənin taleyini dəyişdirən hadisələrdən biri hesab olunur. Hücumlar nəticəsində yüz minlərlə insan həlak olub və uzunmüddətli radiasiya təsirləri meydana çıxıb.
Atom bombasının hazırlanmasında iştirak edən fiziklərdən bəziləri müharibə dövründə milli qəhrəman kimi təqdim edilsə də, sonrakı illərdə elmi kəşflərin hərbi məqsədlərlə istifadəsi ciddi etik suallar yaradıb.
Elm və məsuliyyət məsələsi
Tarixçilər və elm filosofları uzun illərdir müzakirə edirlər ki, elm özü müharibələrin səbəbidir, yoxsa elmi nailiyyətlər siyasi və hərbi məqsədlər üçün istifadə olunur.
Bir qrup tədqiqatçı hesab edir ki, texnologiya neytral vasitədir və onun necə istifadə olunmasına qərar verən siyasi sistemlərdir. Digərləri isə alimlərin yaratdıqları texnologiyaların mümkün nəticələrinə görə mənəvi məsuliyyət daşımalı olduğunu vurğulayırlar.
Hiroşima və Naqasakinin seçilməsi
ABŞ 6 avqust 1945-ci ildə Hiroşimaya, 9 avqustda isə Naqasakiyə atom bombası atıb.
ABŞ rəhbərliyi həmin dövrdə bu addımı Yaponiyanın təslim olmasını sürətləndirmək və müharibəni qısa müddətdə bitirmək məqsədi ilə əsaslandırıb.
Bəzi tarixçilər isə qeyd edirlər ki, Naqasakiyə atılan ikinci bombanın zəruriliyi uzun müddətdir müzakirə olunur. Çünki ilk hücumdan sonra Yaponiyanın vəziyyəti artıq ağır idi və ikinci hücumun hərbi zərurəti barədə fərqli yanaşmalar mövcuddur.
Kino və tarixi yaddaş
Atom bombasının istifadəsinə dair ictimai təsəvvürlərdə kinematoqrafiyanın da böyük rolu olub. Hollivud istehsalları uzun müddət hadisələri əsasən ABŞ-ın müharibəni bitirmək qərarı çərçivəsində təqdim edib.
Lakin sonrakı dövrlərdə çəkilən filmlər və elmi araşdırmalar bu hadisələrə daha mürəkkəb prizmadan yanaşaraq, müharibə qərarlarının humanitar nəticələrini də gündəmə gətirib.
Elmi inkişaf və etik suallar
Hiroşima və Naqasaki hadisələri göstərdi ki, elmi nailiyyətlər insanlıq üçün həm böyük imkanlar, həm də böyük risklər yarada bilər.
Bu gün də nüvə texnologiyaları ilə bağlı əsas suallardan biri dəyişməz olaraq qalır: Elm insan həyatını yaxşılaşdırmaq üçünmü istifadə edilir, yoxsa siyasi və hərbi güc vasitəsinə çevrilir?
