Bakı. AzerPress:

İldırım Bəyazid atası I Muradın Anadolu və Rumelidə vassal bağları ilə yaratdığı dövləti Yaxın Şərq İslam anlayışı ilə idarə olunan mərkəzləşmiş bir imperiyaya çevirmək istəyirdi. Nökərçilik sisteminə diqqət yetirməklə aristokrat türk ailələrinin dövlətə təsirini məhdudlaşdırmağa cəhd edilirdi. Mərkəzi bürokratiya təşkil edildi və inkişaf etdirildi. Sultanın vergi məsələsindəki həssaslığı və xəzinəni dolu saxlamaq istəyi bu dövrə ən yaxın mənbələrdə israrla vurğulanan və tənqid edilən bir məsələ kimi önə çıxır. Halil İnalcık, Osmanlı tarixində ilk mərkəzçi dövlət təşəbbüsü olaraq İldırım dövrünü göstərir.

Həmçinin oxuyun:
İldırım Bəyazidin dövründə İstanbul neçə dəfə mühasirəyə alınıb?
Ankara döyüşü necə baş verdi?
İldırım Bəyazid dəmir qəfəsə salınıb mı?

İldırım Bəyazid dövrü də Osmanlı dənizçiliyinin inkişafı baxımından diqqətəlayiq bir dövrdür. Fəratdan Dunaya qədər uzanan bölgədə mərkəzçi bir imperiya qurmaq məqsədi ilə böyük siyasi və hərbi fəaliyyətlərə başlayan İldırım Bəyazid bu istiqamətdə güclü donanmaya sahib olmaq üçün bəzi tənzimləmələr etdi. 1390-cı ildə gəmiqayırma və donanmanı təşkil etmək üçün Gelibolu sancaq valisi rütbəsi ilə Sarıca Paşanı təyin etdi. Gelibolu qalasına iki yeni qüllə əlavə edilərək möhkəmləndirilmiş, liman genişləndirilmişdir. Bu yer Boğazından keçən gəmilər üçün gömrük məntəqəsinə çevrilmişdi. Ticarət fəaliyyətləri zədələnən Venesiya Geliboluya hücuma keçib. Gəmilərdə xidmət etmək üçün gənc əsgərlərdən ibarət dəniz azebleri qoşun sırası yaradıldı.

Candaroğulları və Aydınoğulları kimi bəylikləri hakimiyyəti altına alan İldırım Bəyazid, təkbaşına hərəkət edən türk dəniz quldurlarını yeni bir nizamnaməyə tabe etdirərək pirat gəmilərinin də iştirakı ilə Osmanlı donanması qurdu. Bu donanma 1391-ci ildə Adalar dənizində meydana çıxaraq, Saqqız adasına və bəzi adalara hücum etdi. Bu dövrdə Osmanlıların dənizdəki fəaliyyəti venesiyalılar arasında ciddi narahatlığa səbəb oldu. 1392-ci ildə Venesiyada İldırım Bəyazidin dənizdə yeni qüvvələrlə güclənən vassalı II Manueli donanmaya çağırdığı və ekspedisiyanın istiqamətinin Sinop olduğu barədə məlumatlar var idi, lakin Osmanlının Venesiyalılara məxsus torpaqlara hücum edəcəyindən qorxulur, Bizansın sultandan hər keçən gün daha çox asılı vəziyyətə düşməsi narahatlıqla izlənilirdi. Lakin 1399-cu ildə Sarıca Paşanın komandanlığında Osmanlı donanmasının Bizansın köməyinə gələn Maraşal Boucicaut komandanlığı altındakı səlibçi donanmasına məğlub olması bütün səylərə baxmayaraq, donanmanın hələ də istənilən səviyyəyə gətirilmədiyini göstərirdi.

Həmçinin oxuyun:
Ankara döyüşünün Osmanlı tarixinin inkişafına təsiri nə oldu?
Osmanlı tarixçiləri Əmir Teymurdan necə bəhs edir?

İldırım dövründəki geniş fəthlər araşdırıldığında bu vəziyyətin sağlam bir inkişaf yolunda olmadığı aydın olur. Osmanlı Bəyliyinin ilk dövrlərində fəthlər tədricən həyata keçirilir və zamanla yayılırdı. Bundan əlavə, Anadoludakı digər türk bəyliklərinin torpaqlarına da çox əlverişli şərait yaranmayınca və lazım olmadıqca müdaxilə edilməmişdi. İldırım dövründə müsəlman bəyliklərə qarşı aparılan mübarizə Osmanlının “qazi” kimliyinin digər müsəlmanlar arasında nüfuzuna xələl gətirdi. Həmçinin, Osmanlı Dövlətinin Şərqi Anadoluda genişlənməsi onlarla Məmlüklər arasında ixtilaf yaranmasına səbəb olduğu kimi, Teymurun da Anadoluya yürüş etməyinə uyğun vəziyyət yaratmışdı.

Ləman Əsədli

X:Lamanasadli01