BAKI,VOA

15 iyun 1389-cu ildə Balkanların gələcək siyasi xəritəsinə təsir göstərən ən mühüm hərbi qarşıdurmalardan biri olan Birinci Kosovo döyüşü baş verdi. Kosovo düzündə keçirilən döyüşdə Sultan I Murad rəhbərliyindəki Osmanlı ordusu ilə serb hökmdarı Lazar Hrebelyanoviç başçılıq etdiyi çoxmillətli Balkan ittifaqı üz-üzə gəldi.

Tarixçilərin əksəriyyəti döyüşü Osmanlıların ağır itkilər bahasına əldə etdiyi qələbə kimi qiymətləndirir. Hər iki tərəf ciddi itkilər versə də, qarşıdurmanın nəticələri Balkanların gələcək taleyində həlledici rol oynadı.

Döyüşə aparan səbəblər

XIV əsrin ikinci yarısında Osmanlı dövlətinin Balkanlarda sürətli irəliləyişi bölgədəki knyazlıqlar və krallıqlar arasında ciddi narahatlıq yaratmışdı. Daha əvvəl baş vermiş Sırpsındığı və Çirmen döyüşlərində məğlub olan Balkan hökmdarları Osmanlıların 1387-ci ildə Ploşnik döyüşündə uğursuzluğa düçar olmasından sonra yenidən ümidləndilər.

Serb, bosniyalı, xorvat, macar, polyak və digər Balkan qüvvələrinin iştirakı ilə Osmanlılara qarşı geniş ittifaq formalaşdırıldı. Məqsəd Osmanlıların Balkanlardakı irəliləyişini dayandırmaq, bölgədəki siyasi təsirini zəiflətmək və ödədikləri vergilərdən qurtulmaq idi.

Osmanlı rəhbərliyi isə Balkanlarda əldə etdiyi mövqeləri qorumaq və hakimiyyətini daha da möhkəmləndirmək niyyətində idi.

Kosovo düzündə həlledici qarşıdurma

1389-cu il iyunun 15-də Kosovo düzündə hər iki tərəfin təxminən 30 mindən çox döyüşçüdən ibarət qüvvələri qarşılaşdı.

Osmanlı ordusunun tərkibində Anadolu bəyliklərindən gələn qüvvələr və Rumeli qoşunları yer alırdı. Qarşı tərəfdə isə Serbiya knyazlıqları, Bosniya krallığı, hospitalyer cəngavərləri və bir sıra alban zadəgan ailələrinin qüvvələri birləşmişdi.

Döyüş serb süvarilərinin hücumu ilə başladı. Osmanlı oxçularının müqavimətindən sonra tərəflər arasında şiddətli döyüşlər baş verdi. Gün ərzində davam edən qanlı qarşıdurmalar nəticəsində hər iki tərəf ağır itkilər verdi.

Müharibənin ən diqqətçəkən hadisəsi isə Sultan I Muradın döyüş zamanı sui-qəsdə məruz qalması oldu. Tarixi mənbələrdə onun ölümünə dair fərqli versiyalar mövcuddur.

Avropa mənbələrinin bir hissəsində sultanın döyüş meydanında öldürüldüyü qeyd olunur. Osmanlı qaynaqlarında isə serb əsilli zadəgan Miloş Obiliçin müsəlman olmaq istədiyini bildirərək sultanın yanına yaxınlaşdığı və qəfil hücum edərək onu xəncərlə yaraladığı yazılır.

Sultan I Murad aldığı yaralardan sonra vəfat etdi. Onun daxili orqanları Kosovo ərazisində dəfn edildi, nəşi isə sonradan Bursaya aparılaraq torpağa tapşırıldı. Bu hadisədən sonra sultan tarixdə "Hüdavəndigar" ləqəbi ilə tanınmağa başladı.

Taxt dəyişikliyi və yeni mərhələ

Döyüş meydanında Sultan I Muradın ölümündən sonra oğlu I Bəyazid hakimiyyətə gəldi. Bəyazid qısa müddətdə hakimiyyəti ələ keçirərək Osmanlı dövlətinin yeni hökmdarı oldu.

Serb tərəfinin rəhbəri Lazar Hrebelyanoviç də döyüş zamanı öldü. Onun ölümündən sonra Serbiyada siyasi vəziyyət daha da mürəkkəbləşdi və ölkənin idarəçiliyi bir müddət dul həyat yoldaşı Militsanın əlinə keçdi.

Döyüşün Balkanlar üçün nəticələri

Birinci Kosovo döyüşü Balkan tarixində dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Hər iki tərəf ağır itkilər versə də, serb qüvvələrinin insan resursları ciddi şəkildə zəiflədi. Sonrakı illərdə bölgədəki bir çox serb feodal hakimləri Osmanlı hakimiyyətini qəbul etməyə məcbur oldular.

Lazarın oğlu Stefan Lazareviç daha sonra Sultan I Bəyazidin müttəfiqlərindən birinə çevrildi və Osmanlıların müxtəlif hərbi yürüşlərində iştirak etdi.

Döyüşdən sonra Osmanlı dövləti Balkanlarda mövqelərini daha da möhkəmləndirdi və bölgədəki təsirini genişləndirməyə davam etdi. Nəticədə XV əsrin ortalarına qədər Serbiya torpaqlarının böyük hissəsi Osmanlı hakimiyyətinə daxil oldu.

Tarixdə izi qalan savaş

Birinci Kosovo döyüşü həm Osmanlı, həm də serb tarixində xüsusi yer tutur. Osmanlılar üçün Balkanlarda uzunmüddətli hakimiyyətin əsasını qoyan hadisələrdən biri hesab edilən bu savaş, serblər üçün isə milli yaddaşın və milli kimliyin formalaşmasında mühüm rol oynayan tarixi hadisəyə çevrilib.

Aradan 637 il keçməsinə baxmayaraq, 15 iyun 1389-cu ildə baş vermiş Birinci Kosovo döyüşü Balkan tarixinin ən çox müzakirə olunan və araşdırılan hadisələrindən biri olaraq qalır.