BAKI,VOA
1969-cu il iyulun 25-də ABŞ Prezidenti Riçard Nikson “Nikson doktrinası” kimi tarixə düşən xarici siyasət yanaşmasını açıqladı. Yeni doktrina Vaşinqtonun Asiyadakı müttəfiqlərinin öz hərbi müdafiələrində daha böyük məsuliyyət daşımasını nəzərdə tuturdu.
Nikson bu açıqlamanı Qvama səfəri zamanı verib. O bildirib ki, ABŞ Asiya ölkələri ilə mövcud müqavilə öhdəliklərinə sadiq qalacaq, lakin hərbi müdafiə məsələlərində əsas məsuliyyətin tədricən müttəfiq ölkələrin üzərinə keçməsini gözləyir.
ABŞ lideri qeyd edib ki, nüvə silahından istifadə ehtimalı olan böyük dövlət təhlükəsi istisna olmaqla, regional müdafiə məsələlərində Asiya ölkələri öz imkanlarını artırmalıdır.
Vyetnam müharibəsinin fonunda yeni strategiya
Nikson doktrinasının əsas məqsədlərindən biri ABŞ-ın Vyetnam müharibəsindən çıxış strategiyasını müəyyənləşdirmək idi.
Nikson hakimiyyətə gəldiyi 1969-cu ildə ABŞ artıq təxminən dörd il idi ki, Vyetnam müharibəsində iştirak edirdi. Münaqişə nəticəsində 25 mindən çox amerikalı hərbçi həlak olmuş, çox sayda vyetnamlı həyatını itirmişdi.
Müharibədə qələbənin əldə olunmaması, ABŞ daxilində artan müharibə əleyhinə etirazlar və ictimai təzyiq Nikson administrasiyasını yeni yanaşma axtarmağa vadar etmişdi.
1968-ci il prezident seçkiləri zamanı Nikson “şərəfli sülh” vədi ilə çıxış etmişdi. Onun Vyetnam siyasətinin əsas elementi isə sonradan “Vyetnamlaşdırma” adlandırılan strategiya oldu.
“Vyetnamlaşdırma” siyasəti
Nikson doktrinası çərçivəsində ABŞ qoşunlarının Cənub-Şərqi Asiyadan mərhələli şəkildə çıxarılması və Cənubi Vyetnam ordusunun döyüş məsuliyyətini öz üzərinə götürməsi planlaşdırılırdı.
ABŞ prezidenti hesab edirdi ki, müttəfiq ölkələr öz təhlükəsizlik imkanlarını gücləndirməli və müdafiə sahəsində daha müstəqil siyasət yürütməlidirlər.
Niksonun ilk prezidentlik müddəti ərzində ABŞ Vyetnamdakı hərbi qüvvələrinin böyük hissəsini geri çəkməyə başladı.
1973-cü ildə ABŞ və Şimali Vyetnam arasında sülh sazişi imzalandı və bu, ABŞ-ın Vyetnam müharibəsində birbaşa iştirakının sona çatmasına səbəb oldu.
Lakin iki il sonra Şimali Vyetnam qüvvələri Cənubi Vyetnam ordusunu məğlub etdi və ölkə kommunist rejimi altında yenidən birləşdirildi.
ABŞ xarici siyasətində dönüş nöqtəsi
Nikson doktrinası ABŞ-ın Soyuq müharibə dövründə xarici siyasətində mühüm dəyişikliklərdən biri hesab olunur.
Bu yanaşma Vaşinqtonun hər bir regional münaqişəyə birbaşa hərbi müdaxilə etmək əvəzinə, müttəfiqlərinə daha böyük rol verməsi prinsipinə əsaslanırdı.
Doktrina sonrakı illərdə ABŞ-ın Asiya və digər regionlardakı təhlükəsizlik siyasətinə təsir göstərən əsas strategiyalardan biri oldu.
