BAKI, AzerVoice
Vulkanlar püskürməzdən əvvəl ağaclar siqnal verir.
AzerVoice xəbər verir ki, NASA-nın
apardığı yeni araşdırmaya görə, vulkanların püskürməsindən əvvəl
ətrafdakı ağaclarda fərqli dəyişikliklər baş verir.
Vulkanların buraxdığı karbon qazı ağacların yarpaqlarını daha yaşıl
və canlı edir, bu isə püskürmə ərəfəsində erkən xəbərdarlıq üçün
istifadə oluna bilər.
Tədqiqatlar göstərib ki, Yer qabığına doğru yüksələn maqma karbon qazı ifraz edir. Bu qazla zənginləşən torpaq ağacların daha tez böyüməsinə və yarpaqlarının yaşıl rənginin intensivləşməsinə səbəb olur. NASA-nın Landsat 8 peyki və AVUELO adlı hava missiyası vasitəsilə bu dəyişikliklər artıq kosmosdan izlənə bilir.
Hazırda dünyada 1350-dən çox aktiv vulkan mövcuddur və dünya əhalisinin təxminən 10 faizi vulkan riski olan bölgələrdə yaşayır. Vulkan püskürmələri yalnız yaxın ərazilərə deyil, kilometrlərlə uzaqda yerləşən insanlara da təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən erkən xəbərdarlıq sistemləri həyati əhəmiyyət daşıyır.
Ancaq püskürmə öncəsi karbon qazının birbaşa aşkar edilməsi çətin olduğundan, alimlər alternativ olaraq bu qazın ağaclara təsirini izləməyi təklif edirlər. Etna vulkanı ətrafında aparılan müşahidələr, yarpaqların rəng dəyişikliklərinin maqma hərəkətləri ilə əlaqəli olduğunu sübut edib.
2025-ci ilin martında Kosta Rikada keçirilən AVUELO missiyası zamanı elm adamları həm yarpaq nümunələri topladı, həm də karbon qazı səviyyələrini ölçdülər. Tədqiqat həm ekologiya, həm də vulkanologiya sahəsində yeni yanaşma kimi qiymətləndirilir.
Bununla belə, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu üsul hər zonada tətbiq oluna bilməz. Meşə örtüyü olmayan ərazilərdə, iqlim dəyişiklikləri və digər təbii amillər nəticələrin dəqiqliyinə təsir edə bilər.
Yenə də bu yanaşmanın erkən xəbərdarlıq sistemlərinə böyük töhfə verə biləcəyi düşünülür. 2018-ci ildə Filippində Mayon vulkanında istifadə edilən oxşar sistem sayəsində 56 mindən çox insan vaxtında təxliyə edilmiş və tələfatın qarşısı alınmışdı.
NASA rəsmiləri qeyd edirlər ki, ağaclardakı dəyişikliklər təkcə kifayət etməsə də, bu müşahidələr mövcud sistemləri gücləndirə və əlavə erkən siqnallar təqdim edə bilər.
NASA-nın Kaliforniyadakı Ames Araşdırma Mərkəzinin əməkdaşı Florian Schwandner isə belə deyib: “Vulkanlar üçün sehrli siqnal yoxdur. Ancaq bu metod vəziyyəti dəyişdirə bilər.”
