BAKI,VOA
Bir çox yeni istifadəçi üçün Linux dünyasına addım atmaq, qara bir ekran və yanıb-sönən ağ kursorla qarşılaşmaq bir qədər qorxulu və sirli görünə bilər. Lakin bu "qara ekran" – yəni Terminal (və ya Komanda Sətri) əslində Linux əməliyyat sisteminin ürəyi və ən güclü silahıdır. Windows və ya macOS-da onlarla menyu arasında gəzərək, dəqiqələrlə vaxt itirdiyiniz mürəkkəb tapşırıqları, terminalda cəmi bir neçə simvoldan ibarət komanda ilə saniyələr içində həyata keçirmək mümkündür. Terminaldan istifadə etməyi öyrənmək, sadəcə kod yazmaq deyil, həm də kompüterinizlə birbaşa və vasitəsiz ünsiyyət qurmaq, sistemin hər bir nöqtəsinə mütləq hakim olmaq deməkdir.
Linux terminalının (Bash) fəlsəfəsi sadəlik və effektivlik üzərində qurulub. Burada hər bir komanda konkret bir işi mükəmməl şəkildə yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulub. Yeni başlayanlar üçün bu mühit ilk baxışda mürəkkəb görünsə də, əsas komandaları mənimsədikdən sonra qrafik interfeysin (siçanla idarəetmənin) nə qədər ləng və məhdud olduğunu hiss edəcəksiniz. İstər sistem admini olmaq istəyin, istər proqramçı, istərsə də sadəcə maraqlı bir istifadəçi – terminalı tanımaq sizi digərlərindən bir addım öndə tutacaq. Bu məqalədə biz Linux dünyasının "əlifbası" sayılan, hər bir istifadəçinin bilməsi vacib olan ən əsas 10 terminal komandasına və onların praktik tətbiqinə geniş nəzər salacağıq.
1. Pwd (Print working directory)
Bu komanda hal-hazırda sistemin hansı qovluğunda (direktoriyasında) olduğunuzu dəqiq şəkildə göstərir. Terminalda naviqasiya edərkən azmamaq və işlədiyiniz yeri bilmək üçün ən çox müraciət edilən alətdir.
İstifadəsi: pwd
2. Ls (List)
Olduğunuz qovluğun daxilindəki bütün faylları və alt qovluqları siyahılayır. Sistemin içini "görmək" üçün ilk addımdır.
İstifadəsi: ls (Gizli faylları görmək üçün ls -a, ətraflı məlumat üçün ls -l istifadə olunur).
3. Cd (Change directory)
Qovluqlar arasında hərəkət etmək üçün istifadə olunur. Terminal daxilində bir yerdən başqa yerə keçməyin tək yoludur.
İstifadəsi: cd Sənədlər (Bir üst qovluğa qayıtmaq üçün cd .., ana qovluğa getmək üçün cd ~ yazılır).
4. Mkdir (Make directory)
Sistemdə yeni bir qovluq (qovluqlar iyerarxiyası) yaratmaq üçün istifadə olunur.
İstifadəsi: mkdir Layihə_Adı
5. Touch
Hər hansı bir daxili məlumat olmadan, sürətli şəkildə boş bir fayl yaratmağa imkan verir. Adətən konfiqurasiya faylları və ya qeydlər üçün istifadə edilir.
İstifadəsi: touch yeni_fayl.txt
6. Rm (Remove)
Faylları və ya qovluqları sistemdən tamamilə silir. Diqqətli olun: Terminal vasitəsilə silinən məlumatlar geri qaytarılmır (Zibil qutusuna düşmür).
İstifadəsi: rm fayl_adı (Qovluqları içindəkilərlə birgə silmək üçün rm -r istifadə olunur).
7. Cp (Copy)
Faylın və ya qovluğun surətini çıxararaq başqa bir yerə yerləşdirmək üçün nəzərdə tutulub.
İstifadəsi: cp mənbə_fayl hədəf_yer
8. Mv (Move)
Faylları həm bir yerdən başqa yerə daşımaq, həm də onların adını dəyişmək üçün istifadə olunan universal komandadır.
İstifadəsi: mv kohne_ad yeni_ad
9. Cat (Concatenate)
Kiçik və orta ölçülü mətn fayllarının içini heç bir redaktora ehtiyac duymadan, birbaşa terminal ekranında sürətlə oxumağa imkan verir.
İstifadəsi: cat qeydlər.txt
10. Sudo (Superuser do)
"Super istifadəçi icazəsi ilə icra et" deməkdir. Sistemdə proqram quraşdırmaq, vacib ayarları dəyişmək üçün mütləqdir. Bu komanda sizə sistem üzərində tam hakimiyyət verir.
İstifadəsi: sudo apt install proqram_adı
