Liviyada dövlət qulluqçularının maaşlarından "cihad vergisi" adı altında tutulan və yarım əsrdən çox qüvvədə qalan icbari ödəniş ölkənin Ali Məhkəməsi tərəfindən qeyri-konstitusion elan edilərək ləğv olunub.
Vergiyə qarşı ilk məhkəmə iddiası
Bu rüsuma qarşı ilk hüquqi mübarizə 2017-ci ilin yanvarında başlayıb. Həmin vaxt Liviya Təhsil Nazirliyinin əməkdaşı Əli Sənusi Muna hər ay maaşından 3 faiz məbləğində vergi tutulmasını əsassız sayaraq məhkəməyə müraciət edib və 7 dövlət rəsmisinə qarşı iddia qaldırıb.
İddiaya görə, sözügedən vergi 1970-ci il martın 26-da Liviya İnqilab Komandanlığı Şurasının qəbul etdiyi 44 saylı qanuna əsaslanırdı. Lakin 2011-ci il sentyabrın 3-də qəbul olunan Konstitusiya Bəyannaməsi İslam şəriətini əsas qanunvericilik mənbəyi elan etdiyindən, bu tutulmanın həm də İslam hüququna zidd olduğu irəli sürülüb.
Verginin məzmunu və tətbiq məqsədi
Həmin 44 saylı qanun və onun 1972-ci ildə qəbul edilən 59 saylı düzəlişləri "cihad vergisi"nin dərəcələrini maaş həcminə görə belə tənzimləyirdi:
50 dinardan aşağı maaş alanlar üçün — 1 faiz;
50–100 dinar arası maaş alanlar üçün — 2 faiz;
100 dinardan yuxarı maaş alanlar üçün — 3 faiz.
Qanuna əsasən toplanan vəsaitlərin aşağıdakı istiqamətlərə xərclənməsi nəzərdə tutulurdu:
İslam dünyasını müstəmləkəçi qüvvələrə qarşı mübarizəyə hazırlamaq;
İslam aləminin müstəqilliyini qorumaq;
Şəhid ailələrinə və döyüşlərdə yaralananlara maddi yardım göstərmək;
İslam dininin təbliği üçün xüsusi qurumlar və dini infrastruktur yaratmaq.
Qanunun icrası Xəzinədarlıq, Daxili İşlər, Yerli İdarəetmə və Nəqliyyat nazirliklərinə həvalə olunmuşdu. Bu prosesin əsas icraçılarından biri isə Müəmmər Qəddafi və onun hökumətində təmsil olunan yüksəkvəzifəli şəxslər idi.
Ali Məhkəmənin qərarı
Liviya Ali Məhkəməsi çıxardığı qərarda bu verginin Konstitusiya Bəyannaməsinə zidd olduğunu və 44 saylı qanunun ana qanunvericilik prinsiplərinə uyğun gəlmədiyini təsdiqləyib. Bununla belə, məhkəmə dövlətin onilliklər boyu toplanmış vəsaitləri vətəndaşlara geri ödəməsinin faktiki cəhətdən mümkünsüz olduğunu əsas gətirərək, yalnız qanunun ləğvi ilə kifayətlənib.
Pulların geri qaytarılması tələbi
Parlament tərəfindən vəzifəsindən kənarlaşdırılmasına baxmayaraq fəaliyyətini davam etdirən Liviya müftisi Sadiq əl-Qəriyani uzun müddətdir bu verginin ləğvi üçün hüquqi mübarizə aparılmasını təbliğ edirdi. O, həmçinin vətəndaşları illər ərzində maaşlarından kəsilən pulları dövlətdən geri tələb etməyə çağırıb.
Məhkəmənin xəzinədən vəsait qaytarılmasını tələb etməməsinə baxmayaraq, bəzi liviyalı hüquqşünaslar icra hakimiyyətinə qarşı yeni iddiaların qaldırılmasını təklif edirlər. Xüsusilə, 53 il boyunca xalqdan tutulmuş bu məbləğlərin geri alınması üçün məhkəmə çəkişmələrinin davam etdiriləcəyi bildirilir.
Liviyada yarım əsrdən artıq qüvvədə qalan bu qərar rəsmən tarixə qovuşsa da, toplanmış astronomik məbləğlərin taleyi ölkə ictimaiyyətində və hüquq dairələrində ciddi mübahisə mövzusu olaraq qalır.
