BAKI,AzerVoice Analitik təhlil Mərkəzi
Əfqanıstan artıq turistlərin maraq dairəsinə çevrilməyə başlayıb. İstər təyyarə, motosiklet, karvan avtomobili, istərsə də velosipedlə, tək səyahət edənlər və turist qrupları getdikcə daha çox bu yaxınlara qədər müharibə içində olan ölkəyə üz tutur.
Taliban hərəkatı üç ildən artıqdır ki, Əfqanıstanda hakimiyyətdədir, ölkədə bir sıra problemlər olsa da, Taliban rəhbərliyi turistləri məmnuniyyətlə qarşılayır.
Əfqanıstanın turizm nazirinin müavini Qüdrətullah Cəmal bildirib ki, “Əfqan xalqı mehriban və qonaqpərvərdir. Xarici ölkələrdən gələn turistləri qarşılamağa və onlarla ünsiyyətdə olmağa böyük maraq göstərirlər.”
Onun sözlərinə görə, “turizm ölkəyə bir çox faydalar gətirir. Biz bu faydaları araşdırmışıq və xalqımızın onlardan maksimum yararlanmasını istəyirik.”
Turizm Taliban dövründə iqtisadi ümidə çevrilir
Turizm, bir çox ölkə üçün milyardlarla dollar dəyərində həyati əhəmiyyət daşıyan bir sahədir. Lakin Əfqanıstanın uzun illərdir davam edən beynəlxalq təcridi – əsasən Talibanın qadınlara və qızlara tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərlə əlaqəli – 41 milyon əhalinin əksəriyyətini yoxsulluğa sürükləyib.
Xarici investisiyaları cəlb etməkdə çətinlik çəkən Əfqanıstan hökuməti üçün turizmin potensial gəlirləri hələ də əhəmiyyətli bir ümid mənbəyi olaraq qalır.
Qüdrətullah Cəmal bildirib ki, : “Hazırda bu sahədən xeyli gəlir əldə edirik və gələcəkdə daha da artacağına ümid edirik.” Onun fikrincə, turistlərin xərclədiyi pullar digər sahələrlə müqayisədə daha geniş təbəqələrə çatır.
“Biz bu sektorun böyük iqtisadi sahəyə çevriləcəyinə inanırıq. Turizm milli iqtisadiyyatımızın güclənməsində əhəmiyyətli rol oynaya bilər.”-deyə o əlavə edib.
Əlçatan viza, artan maraq
Əfqanıstana turizm vizası almaq asandır və sürətli şəkildə verilə bilir. Dubay, İstanbul kimi əsas nəqliyyat mərkəzlərindən ölkəyə həftədə bir neçə dəfə aviareyslər təşkil olunur. Hətta hökumət turizm və qonaqpərvərlik sahəsində işləmək istəyən kişilər üçün təlim institutları da yaradıb.
Rəqəmlər hələ ki aşağı olsa da, artım dinamikası müşahidə olunur. Cəmalın verdiyi məlumata görə, 2023-cü ildə təxminən 9 min əcnəbi turist Əfqanıstana səfər edib. 2024-cü ilin ilk üç ayında isə bu rəqəm 3 minə yaxın olub.
Müharibə izi hələ silinməyib
Dörd onilliklik ardıcıl münaqişə bu dağlıq, qədim və tarixlə zəngin ölkəni demək olar ki, bütün turistlər üçün əlçatmaz etmişdi. 2021-ci ilin avqustunda Talibanın ABŞ tərəfindən dəstəklənən hökuməti devirməsi və hakimiyyəti ələ keçirməsi bütün dünyada səs-küyə səbəb olmuş, minlərlə əfqan ölkədən qaçmışdı.
Üsyanlar sona çatdıqdan sonra da, ölkədə tez-tez baş verən partlayışlar və intihar hücumları xeyli azalsa da, təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar tam aradan qalxmayıb. 2024-cü ilin mayında “İŞİD”ə bağlı silahlı şəxslər Bəmyanda baş vermiş hücumda üçü ispan olmaqla altı nəfəri qətlə yetirib. Bəmyan Talibanın 2001-ci ildə məhv etdiyi qədim Budda heykəlləri ilə məşhurdur və ölkənin əsas turizm mərkəzlərindən sayılır.
Təhlükəsizlik və turizm arasında ziddiyyət
Hazırda Qərb ölkələri vətəndaşlarına Əfqanıstana səyahət etməməyi tövsiyə etsələr də, ABŞ hərbi kontingentinin çıxmasından sonra zorakılığın azalması inkaredilməzdir. Taliban hökuməti isə bu məqamı vurğulayaraq ölkəyə daha çox turist cəlb etməyə çalışır.
Qadın haqları məsələsi və əxlaqi dilemma
Əfqanıstan hökumətinin qadınlara qarşı sərt məhdudiyyətləri xarici turistlər arasında əxlaqi tərəddüdlər doğurur. Ölkədə qızlara ibtidai məktəbdən sonrakı təhsil qadağandır, qadınların işləyə biləcəyi sahələr məhduddur, parklar, idman zalları və gözəllik salonlarına giriş yasaqlanıb. İctimai yerlərdə qadınlardan üzlərini örtmək tələb olunur.
Bəzi xarici turistlər bu vəziyyətin yaratdığı əxlaqi narahatlıqları dilə gətirsə də, bəziləri ölkədəki real vəziyyəti şəxsən görmək istədiklərini bildiriblər. Fransız-perulu səyahətçi İlari Qomes bildirib ki, bəzi məsələlər əxlaqi baxımdan onu narahat etsə də, ölkəyə getmək qərarına gəlib. O və britaniyalı həyat yoldaşı Ceyms Lidiard Əfqanıstandan keçərək Britaniyadan Yaponiyaya səfər planlamışdılar.
Onlar bildirirlər ki, Əfqanıstanda dostcanlı, qonaqpərvər və mehriban insanlarla qarşılaşıblar və gözəl təbiət mənzərələri ilə rastlaşıblar. “Biz Talibanı dəstəkləmədik, əksinə, bu səfər pulların birbaşa xalqa çatmasını təmin edir,” – deyə Lidiard qeyd edib.
Əfqan qadınlarına tətbiq edilən sərt qadağalara baxmayaraq, əcnəbi qadın turistlərə daha yumşaq münasibət göstərilir. Onlar ictimai yerlərdə hicab geyinməli olsalar da, üz örtüyü nadir hallarda tələb olunur. Hətta bəzi qadağan olunmuş ərazilərə – məsələn, parklara – daxil olmaq imkanları da olur.
Turizm həm də “mədəniyyət körpüsüdür”
Cəmal qeyd edir ki, ölkənin xarici turistlərə açılması sadəcə iqtisadi deyil, həm də mədəni və siyasi baxımdan əhəmiyyətlidir: “Bu, müxtəlif xalqlar arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirmək üçün gözəl bir vasitədir. Beynəlxalq münasibətlərin qurulmasına, ticarətə, mədəni mübadiləyə və insanların bir-birindən öyrənməsinə şərait yaradır.”
Onun fikrincə, əcnəbi turistlərin ölkəni şəxsən görməsi xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət, etimad və anlayış yaradır: “Bu, sadəcə iqtisadi inkişaf deyil – eyni zamanda mənəvi və siyasi faydalar da gətirir.”
