BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
İsrailin Suriya siyasətində “druzları qorumaq”, “Suriyanı parçalanmaqdan xilas etmək”, “Türkiyə təsirini neytrallaşdırmaq” və “ekstremistlərlə mübarizə” kimi tezislərlə müdaxilələrini əsaslandırması son aylarda daha aydın şəkildə görünməyə başlayıb. Bu müdaxilələr təkcə hərbi toqquşmalarla məhdudlaşmır, eyni zamanda siyasi və ictimai mühitin manipulyasiyası ilə də müşayiət olunur.
Suriya prezidenti hədəfdə: İsrailin hava zərbələri davam edir
İsrail ordusu 2 may cümə günü səhər saatlarında Dəməşqdəki prezident sarayına xəbərdarlıq xarakterli zərbə endirib. Bu hücum, İsrailin Suriya ərazisindəki hərbi və hava hücumundan müdafiə infrastrukturuna qarşı həyata keçirdiyi genişmiqyaslı zərbələrin bir hissəsi olub. Rəsmi məlumata görə, həmin gün Rifah, Dəraa və Həma ətrafında yerləşən bir neçə hərbi mövqelər də hədəf alınıb. İsrail ordusu bəyan edib ki, hücumlar Dəməşq yaxınlığındakı Harasta hərbi xəstəxanasının yanındakı 41-ci alaya, Dəraanın İzrə şəhəri yaxınlığındakı 175-ci alaya və Əs-Sənmən yaxınlığındakı raket bazasına yönəlib. Həmçinin Həmanın Şəttə kəndi ətrafına endirilən zərbələr nəticəsində dörd nəfər yaralanıb.
İsrail ordusu bildirib ki, zərbələr “hərbi obyektlərə, hava hücumundan müdafiə sistemlərinə və yer-hava raket infrastrukturuna” qarşı yönəldilib. Ordunun açıqlamasına əsasən, bu əməliyyatlar İsrail vətəndaşlarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün davam etdiriləcək.
Sülhə zərbə vuran strategiya: Druzlar bəhanə, maraqlar isə gizlidir
İsrail, druzların qorunması fikrini bölgəyə hərbi müdaxilənin
əsas səbəbi kimi təqdim edir. Baş nazir Benyamin Netanyahu bu
məsələni dəfələrlə gündəmə gətirib, İsraildəki druz lideri Müvəffəq
Tarif vasitəsilə bu arqumenti legitimləşdirməyə çalışıb. Lakin
Suriyadakı druz icmasının əksəriyyəti bu bəhanəni rədd edir.
İsrailin bu narrativi Suriyada milli birliyi və dini mozaikanı
təhdid edir. Bu, eyni zamanda Suriya və Livandakı druzlar arasında
parçalanma riski yaradır, suriyalılar arasında isə druzlara qarşı
narahatlıq formalaşdıra bilər. İsrailin “qoruma” adı altında həyata
keçirdiyi bu müdaxilələrin nəticəsi həm druz icmasında, həm də
suriyalılar arasında qarşıdurma ehtimalını artırır.
Suriya hökuməti və druz icması: Konsensus axtarışı
Suriya hökuməti və druz icması arasında qarşılıqlı anlaşmaya əsaslanan bir mexanizm formalaşıb. Hökumət, Suveyda bölgəsində yerli özünüidarə modelinə razı olub, bu isə silahlı qrupların silahı yalnız öz bölgələrində daşıması prinsipinə ziddir. Hökumət eyni modeli “QSD” ilə razılaşmaqdan imtina etmişdi. Bununla yanaşı, Suriya rəhbərliyi “Bağdad Bəyannaməsi” çərçivəsində milli dialoq təşəbbüsünü də gündəmə gətirib.
Silahı birləşdirmək cəhdi və daxili narahatlıqlar
İsrailin hava zərbələri və daxili siyasi təlatümlər hökumətin cənub bölgələrindəki yerli silahlı dəstələrlə danışıqlar prosesinə mane olur. Suriya Müdafiə Nazirliyindən bir rəsmi qeyd edir ki, bəzi silahlı dəstələr İsrailin druzları qoruma bəhanəsindən qəzəblənərək Suveydaya doğru hərəkətə keçmək istəmişdi. Bu təhlükəli vəziyyət hökumət qüvvələrinin müdaxiləsi ilə dayandırılıb. Təhlükəsizlik qüvvələri bir çox bölgədə silahların toplanması və potensial toqquşmaların qarşısının alınması istiqamətində fəaliyyət göstərir.
İranın fürsət axtarışı: xaosda təsir gücünü artırmaq
İsrailin yaratdığı xaotik mühitdən İranın da istifadə etməyə çalışdığı bildirilir. İran bu mühitdən iki istiqamətdə yararlanır: birincisi, Suriya hökumətini İsrail hücumları qarşısında susmaqda ittiham edərək onu nüfuzdan salmaq, ikincisi isə bombardman zamanı yaranan boşluqlardan istifadə edərək öz silah axınını və yerli şəbəkələrinin möhkəmləndirilməsini təmin etmək.
Suriya hökuməti son günlərdə Suveyda və Dəraaya minlərlə təhlükəsizlik qüvvəsi göndərərək bölgədə hər hansı sektaar və etnik qarşıdurmanın qarşısını almağa çalışır. Lakin insan resurslarının məhdudluğu səbəbindən bu tədbirlər bəzi coğrafi boşluqları aradan qaldıra bilmir ki, bu da İranın imkanlarını artırır.
Hərbi zəiflik və yeni təhlükələr: Suriyada sabitliyin qarşısında maneələr
İsrailin ardıcıl hücumları nəticəsində Suriya ordusu və təhlükəsizlik qurumlarının bəzi hissələri daha arxa bölgələrə çəkilmək məcburiyyətində qalıb. Bu isə təkcə İranın deyil, həm də “İŞİD” və digər silahlı qrupların yenidən canlanması üçün şərait yaradır. Deyr əz-Zorda baş verən son hücumlar bu ehtimalları gücləndirir.Bütün bu vəziyyət Suriyada milli sabitliyin bərpası yönündə atılan addımları zəiflədir və beynəlxalq təşkilatların sülh təşəbbüslərini daha da çətinləşdirir.
İsrailin məqsədi: Türkiyə nüfuzunu zəiflətmək və Suriyanı parçalanmış saxlamaq
İsrailin Suriyaya müdaxiləsinin əsas hədəflərindən biri də Türkiyənin bölgədə artan təsirini cilovlamaqdır. İsrailin ötən ay “T4” hava bazasını bombalaması da bu siyasətin tərkib hissəsidir. Bu baza barədə Türkiyənin orada hərbi mövcudluq qurmaq istədiyinə dair (rəsmi təsdiqlənməyən) məlumatlar var idi. İsrail Vaşinqtonu inandırmağa çalışır ki, Türkiyənin artan təsiri İsrail üçün təhlükə yaradır və bu səbəbdən Rusiyanın bölgədəki təsirinin artırılmasına razılıq verilməlidir.
Avropa və ərəb ölkələri: İsrail planlarına qarşı mövqe
Avropa İttifaqı və Böyük Britaniya isə Suriyada Rusiya təsirini məhdudlaşdırmaq üçün Dəməşq hökumətinə dəstək verir. İsrailin müdaxilələrinin isə ərəb ölkələri, xüsusilə Körfəz ölkələri və ABŞ tərəfindən də razılıqla qarşılanmadığı bildirilir. Bu müdaxilələrin İranı yenidən Suriya və Livanda “işğalçıya qarşı müqavimət” adı ilə önə çıxarma ehtimalı da narahatlıq yaradır.
İsrailin “druzları qorumaq” adı altında həyata keçirdiyi Suriyadakı bu strategiya qısa müddətdə müəyyən taktiki qazanc gətirə bilər, lakin uzunmüddətli perspektivdə həm Suriyanı, həm regionu, həm də birbaşa İsrailin özünü təhlükəyə atır. Bu siyasət Yaxın Şərqdə yeni və daha dağıdıcı qarşıdurmaların təməlini qoya bilər.
