BAKI,VOA, Fərid Mikayılov
OECD tərəfindən yayımlanan yeni hesabata görə, psixi sağlamlıq böhranı Avropada həm ictimai sağlamlıq, həm də iqtisadiyyat üçün əsas problemlərdən biri olaraq qalır.
Hesabata əsasən, zəif psixi sağlamlığın Avropa iqtisadiyyatlarına illik dəyəri təxminən 76 milyard avro təşkil edir. Bu rəqəm ümumi səhiyyə xərclərinin təxminən 6 faizinə bərabərdir.
Bildirilir ki, xərclərin böyük hissəsi psixi pozuntuların digər fiziki xəstəlikləri ağırlaşdırması, nəticədə daha mürəkkəb və bahalı müalicələrə ehtiyac yaranması ilə bağlıdır.
OECD-nin proqnozlarına görə, bu problem əmək bazarına da ciddi təsir göstərəcək. Belə ki, 2025–2050-ci illər arasında ümumi daxili məhsulda orta hesabla illik 1,7 faiz azalma gözlənilir. Hesabatda qeyd olunur ki, bunun əsas səbəbi əmək bazarında iştirakın və məhsuldarlığın zəifləməsidir.
Məlumata görə, major depressiv pozuntu, geniş yayılmış təşviş pozuntusu və alkoqol istifadəsi ilə bağlı pozuntular növbəti 25 il ərzində Avropa İttifaqı ölkələrində sağlam həyat müddətini orta hesabla 2,5 il azaldacaq. Bu isə hər il təxminən 28 min erkən ölüm deməkdir.
Hesabatda vurğulanır ki, son 20 ildə OECD ölkələrində psixi pozuntuların yayılma səviyyəsi təxminən 21 faiz artıb. Hazırda OECD və Avropa İttifaqı ölkələrində hər beş nəfərdən birindən çoxu psixi sağlamlıq problemlərindən əziyyət çəkir.
Ən geniş yayılmış pozuntuların təxminən 40 faizini təşviş pozuntuları təşkil edir. Onları 20 faizlə depressiv pozuntular, 17 faizlə isə maddə istifadəsi ilə bağlı pozuntular izləyir.
Hesabat göstərir ki, psixi sağlamlıq problemləri xüsusilə gənclər, qadınlar və sosial-iqtisadi vəziyyəti zəif olan əhali qrupları arasında daha geniş yayılıb. Son illərdə 15–24 yaş aralığında olan hər dörd nəfərdən birindən çoxu ən azı bir psixi sağlamlıq pozuntusu ilə qarşılaşıb.
Sənəddə qeyd olunur ki, psixi sağlamlığın pisləşməsinə təsir edən əsas amillər sırasında COVID-19 pandemiyası dövründə tətbiq olunan məhdudiyyətlər, müharibələr, geosiyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhranlar, iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı narahatlıqlar və sosial mediadan problemli istifadə yer alır.
Bununla yanaşı, hesabatda Avropa İttifaqı ölkələrində psixi sağlamlıq xidmətinə ehtiyacı olan şəxslərin təxminən 67,5 faizinin müalicəyə çıxış əldə edə bilmədiyi bildirilir.
OECD hesab edir ki, islahatların əsas istiqamətlərindən biri psixi sağlamlıq xidmətlərinin yalnız xəstəxanalarla məhdudlaşmaması, ilkin səhiyyə xidməti, məktəblər və iş yerlərini əhatə edən icma əsaslı yanaşmaların genişləndirilməsi olmalıdır. Erkən müdaxilə və profilaktik tədbirlərin həm daha effektiv, həm də daha az xərc tələb etdiyi vurğulanır.
