BAKI, AzerVoice, Azər Hüseynov Tarixçi, İstanbul Zaim Universitetinin Tarix və Mədəniyyət Bölümü Doktorantı, Qafqaz Etno-Sosial Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti, xüsusi olaraq.

Dövlətin hüquqi sisteminin xarakteri uzun bir tarixi prosesin nəticəsidir. Azərbaycan dövləti dünyəvi bir dövlətdir. Bunun əsas səbəblərinin obyektiv başa düşülməsi lazımdır. Bir ölkənin hüquqi sistemini onun siyasi, mədəni elitası müəyyən edər. Onların təhsili, yetişdiyi siyasi və hüquqi düşüncə buna təsir göstərir. XIX əsrin axırlarından başlayaraq Azərbaycan elitası daha çox Rusiya imperiyasının mərkəzi dairələrindən təsirlənərək getdikcə həyata baxış nöqteyi nəzərdən dünyəviləşdi. Yəni, dekabristlərdən, daha sonra kommunistlərdən, digər istlərdən təsirlənməyə başladı.

Lakin xalq belə deyildi. Xalqın geniş kütlələrinə bu ziyalı burjua elitanın təsiri az idi. Xalq öz dünyasında yaşamağa davam edirdi. 1920-ci ilə qədər. Sovet işğalına qədər Azərbaycan xalqı daha dindar idi. Dininə və din xadimlərinə bağlılığı çox idi. Sovet höküməti bunun axırına çıxmaq üçün mərhələli hərəkət etdi. İlk əvvəl təbliğat, dinsiz olmağın vəzifə ilə falan şirnikləndirilməsi. Çox maraqlıdır ki, 1920-ci illərdə xalqı dinsiz olmağa təşviq edənlərin bir çoxu elə Sovet çarxı tərəfindən məhv edildi. Bu dövrdə həm də keyfiyyətli din xadimləri məhv edildi.

Ona görə də xalqın azadlıq mübarizəsi də məhz sonralar daha çox Axundov xəttinin təsirində olan şəxslər tərəfindən həyata keçirildi. Məhz buna görə də bu günkü hüquqi reallıqların tarixi siyasi səbəbləri vardır. Ona görə də bunu bir reallıq olaraq qəbul etmək lazımdır. Xalqın düşüncə, iqtisadi və hüquqi elitası ilə xalqın düşüncələri 1920-ci ilə qədər olan kimi biri birindən ayrı deyildir. Toplum hüquqi sistem məsələsində konsensusa malikdir.

Bu artıq bir reallıqdır. Bu reallıqla dalaşmaq ağılsızlıqdır. Reallıqlar isə ancaq mədəni və elmi təbliğlə uzun müddətdə keyfiyyətli şəkildə dəyişə bilir. Bunlar Allahın kitabında da öz təsbitini tapmışdır. Mən məhz ona görə yazırdım ki, "siyasi islamçılıq" mövcud halı ilə süqut edibdir. Doğrudur, bizim ölkəmizdə bunun üçün heç zəmin də olmayıbdır. Olan ölkələrdə qlobal iqtisadi maliyyə nəhənginin təsiri ilə artıq "siyasi islamçı"ların bir çoxu sadəcə kapitalistdir. İdealist qismi isə həmin o kapitalistlərinin ianələrinə möhtac hala gətirilmiş ölüb getməkdə olan bir nəsildir.

Niyə belə uzun gəldim? Bayaq baxıram medialarımız QARA CÜMƏ endirimlərini veribdir. Cümənin qara elan edilməsi əlbəttə bir inanclı insan olaraq məni incidir. Lakin ictimai təpki nə üçün yoxdur. Onun səbəbidir bu yazı. Çünki 1828-ci ildən başlanan bir yol bizim tariximiz ilə aramızı çox ayırdı. Lakin artıq ortada bir reallıq vardır. O reallıq isə ancaq tarixi yaddaşın özündə izlərini daşıyan imanlı insanların dinini və kimliyini düz yaşayıb onu mədəni və elmi təbliğ etməklə dəyişə bilər.