BAKI,VOA
Araşdırmaya görə, 2026-cı ilin əvvəlində Suriyanın şimal-şərqində Suriya Demokratik Qüvvələrinin nəzarətindəki həbsxanalardan minlərlə suriyalı məhbus İraqa köçürülüb. Köçürülmə zamanı bütün şəxslərlə bağlı ayrıca məhkəmə araşdırmasının aparılmadığı, onların arasında azyaşlılar və İŞİD-lə əlaqəsi sənədlərlə təsdiqlənməyən şəxslərin də olduğu bildirilib.
Suriya araşdırma jurnalistikası qurumu “Sirac”ın aylarla apardığı araşdırma yüzlərlə rəsmi sənədin və 50-dən çox məhkəmə işi və şahid ifadəsinin incələnməsinə əsaslanıb.
Məlumatlara əsasən, köçürülənlərin sayı ilə bağlı fərqli rəqəmlər açıqlanıb. “Human Rights Watch” 5 700 nəfərin köçürüldüyünü bildirərkən, İraq hakimiyyəti ümumilikdə 5 704 məhbusun İraqa aparıldığını, onların 3 543-nün suriyalı olduğunu açıqlayıb. Suriya İnsan Haqları Şəbəkəsi isə azı 4 743 suriyalının köçürüldüyünü sənədləşdirib.
Araşdırmada bəzi şəxslərin İŞİD-lə əlaqəsinin yalnız yerli şikayətlər və ya əvvəllər qruplaşmanın nəzarətində olan ərazilərdə yaşamaq kimi meyarlar əsasında müəyyənləşdirildiyi iddia olunur. Bu vəziyyətin uşaqların və mülki şəxslərin də terror təşkilatına bağlı kimi təsnif edilməsinə səbəb ola biləcəyi vurğulanır.
Sənədlərdə 14 və 16 yaşında həbs edilən şəxslərin də İraqa köçürülənlər arasında olduğu göstərilir. Bəzi digər şəxslərin isə İŞİD-ə deyil, Suriya daxilindəki başqa silahlı qruplara və ya siyasi fəaliyyətə görə saxlanıldığı bildirilir. Türkiyədə uzun illər yaşamış və müvəqqəti müdafiə sənədi olan bir suriyalının da sonradan İraqa göndərildiyi qeyd olunur.
Hüquqşünaslar hesab edir ki, minlərlə şəxsin fərdi məhkəmə qərarları olmadan köçürülməsi ciddi hüquqi suallar doğurur. Xüsusilə təqsirləndirilən şəxslərin Suriyada törədildiyi iddia olunan əməllərinə dair sübut və şahidlərin İraqdakı məhkəmələr üçün əlçatan olub-olmaması əsas problemlərdən biri kimi göstərilir.
Araşdırmada İraqa köçürülən suriyalılardan Yaser Əli Məhəmmədin işi də nümunə kimi göstərilir. Bağdad Mərkəzi Cinayət Məhkəməsi 28 aprel 2026-cı ildə onun barəsində kifayət qədər sübut olmadığına görə bəraət hökmü çıxarıb və dərhal azad edilməsinə qərar verib.
Araşdırma köçürülmə prosesinin hüquqi əsasları, fərdi məhkəmə araşdırmalarının aparılıb-aparılmaması və saxlanılanlar arasında həqiqətən İŞİD üzvlərinin kimlər olduğu barədə sualların açıq qaldığını göstərir.
