BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi / İraq Respublika Strateji Araşdırmalar Mərkəzi - Bağdad
ABŞ ilə İraq arasındakı münasibətlərin gələcəyi hazırkı geosiyasi vəziyyətdə qeyri-müəyyən olaraq qalır. Atlantik Şurasının bir neçə gün əvvəl yaydığı hesabatda vurğulanır ki, bu münasibətlər ya mövcud vəziyyətdə davam edəcək, ya da tamamilə dayandırıla bilər – hər iki halda da tərəflərin maraqlarına tam cavab vermir.
Tehran təzyiq altında saxlayır
Hesabatda qeyd olunur ki, İsrail–İran müharibəsinin alovlandığı və ABŞ-ın İsrailin tərəfində münaqişəyə cəlb olunduğu dövrdə Tehran Bağdad–Vaşinqton münasibətlərini sarsıtmaq üçün davamlı təzyiqlər göstərir. Halbuki bu münasibətlər hələ müharibədən əvvəl də gərgin idi və ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğuna qarşı xalq arasında narazılıq müşahidə olunurdu.
İran yönümlü hücumlar və iqtisadi çətinliklər
Vaşinqton və Bağdad arasında hərbi əməkdaşlığın məhdudlaşdırılmasına dair razılaşmaya baxmayaraq, İran tərəfindən dəstəklənən silahlı qruplar ABŞ qüvvələrinə qarşı hücumlarını davam etdirib. Eyni zamanda, bu qruplar ABŞ-a bağlı şirkətləri də hədəfə alıb ki, bu da iqtisadi əməkdaşlıq perspektivlərini zəiflədir.
Atlantik Şurasının hesabatında vurğulanır ki, tərəflər hazırda məhsuldar olmayan mövcud vəziyyəti davam etdirmək və ya münasibətləri tamamilə sonlandırmaq dilemması ilə üz-üzədirlər. Bununla belə, İraq baş naziri Məhəmməd Şiə əs-Sudani 2024-cü ilin aprelində Vaşinqtona səfərindən sonra müəyyən sahələrdə – xüsusilə enerji və təhlükəsizlik məsələlərində – irəliləyiş əldə olunub.
İraqa verilən fürsət
Hesabatda qeyd olunur ki, ABŞ İraqa İran asılılığını azaltmaq, iqtisadi və enerji sahələrində müstəqilliyini artırmaq üçün dəstək verməklə bu münasibətləri müsbətə doğru dəyişə bilər. Vaşinqtonun məqsədi həm Tehranla qarşıdurma siyasətini davam etdirmək, həm də Bağdadla möhkəm tərəfdaşlıq qurmaqdır.
İran isə öz növbəsində İraqdakı təsirini qorumaq üçün birbaşa və dolayı yollarla hökumətə təzyiqlər edir, ABŞ-İraq əməkdaşlığını zəiflətməyə çalışır. Bu isə ölkədə iqtisadi dirçəlişə və siyasi sabitliyə mane olur.
"Üçlü dilemma": ABŞ–İraq–İran
Hesabatda "üçlü dilemma" termini ilə xarakterizə olunan vəziyyətdə Bağdad Vaşinqton və Tehran arasında balans yaratmağa çalışır. ABŞ-a qarşı hücumlar ya hərbi cavab tələb edir, ya da cavabsız qalmaqla daha çox hücumu təşviq edir. Hər iki halda da İraq hökuməti çətin qərarlar verməyə məcbur qalır.
Hesabatda qeyd olunur ki, İran hərbi və elmi rəhbərlərinin itirilməsi, daxildə sosial gərginliyin artması və hava məkanının qorunmasında çətinliklər səbəbilə daha da çətin vəziyyətə düşüb. Buna görə də Bağdad üzərindəki təzyiqlərini artırır.
Gərginlik artarsa nələr olacaq?
İranın təzyiqləri davam edərsə və İraq İsrailin hava məkanını pozmasına qarşı hərbi cavab versə, bu İran yönümlü qruplara ABŞ və İsrail hədəflərinə qarşı hücumlara bəhanə verə bilər. Bu dəfə əsas arqument isə "İraq suverenliyini qorumaq" olacaq ki, bu da siyasi legitimlik baxımından daha güclü görünür.İran yönümlü qruplar üçün bu qarşıdurmaların iqtisadi nəticələri ağır ola bilər. Neft qaçaqmalçılığı onların əsas maliyyə mənbəyidir və illik gəlirlərinin 1 milyard dolları keçdiyi təxmin olunur.
ABŞ üçün çıxış yolu: Təhlükəsizlik və enerji
Atlantik Şurası bildirir ki, baş nazir əs-Sudaninin ABŞ-a səfəri zamanı təqdim etdiyi model – təhlükəsizlik əməkdaşlığının davamı və enerji sahəsində tərəfdaşlığın genişlənməsi – münasibətlərin davamı üçün ən real ssenaridir. Lakin bu münasibət nə qədər davamlı olacaqsa, bir o qədər də zərif və dəyişkəndir.
ABŞ-ın İraqdakı təsiri artıq hərbi gücdən çox, İraqın suverenliyini və iqtisadi elastikliyini dəstəkləmə bacarığına əsaslanacaq. Vaşinqtona "yaradıcı fürsətçiliyə" əsaslanan, çevik və sürətli əməkdaşlığa imkan verən yeni yanaşma tövsiyə olunur.
