BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Sədr siyasi səhnədən uzaqlaşsa da, dini nüfuzunu artırmaqda qərarlıdır. İraqın tanınmış şiə din xadimi Müqtəda əs-Sədr, parlament seçkilərindən uzaq qalmaqla siyasi təsirini itirməyi deyil, əksinə, özünü dini və mənəvi rəhbər kimi təsdiqləməyi hədəfləyir.
O, artıq bir müddətdir ki, özünü yalnız siyasi lider kimi deyil, bütün İraq cəmiyyətinə istiqamət verən dini rəhbər - “mürşid” kimi təqdim etməyə çalışır.
Müşahidəçilərin fikrincə, bu mövqe dəyişikliyi, Sədrin siyasi sistem üzərində mənəvi hakimiyyət qurmaq istəyinin nəticəsidir - o, artıq dövlət institutlarını idarə etməkdən çox, onları dini baxımdan yönləndirmək niyyətindədir.
Seçkilərə qatılmamaq - sistemdən imtina deyil “üstünlük” iddiasıdır
Sədr noyabrda keçiriləcək parlament seçkilərinə qatılmayacağını açıqlayıb və tərəfdarlarını da eyni addımı atmağa çağırıb.
Bu qərar onun icra strukturlarını ələ keçirmək ümidlərini tükətdiyini, lakin özünü siyasi sistemdən “yuxarıda” yerləşdirməyə çalışdığını göstərir.
O, seçkiləri “fəsadın legitimləşdirilməsi” adlandıraraq, tərəfdarlarını “fəsadkarları hakimiyyətə qaytarmamağa” çağırıb.
Beləliklə, Sədr özünü dövlətin və siyasətin fövqündə dayanan dini sima kimi göstərməyə çalışır - bu da onu şiə dünyasının mənəvi rəhbərləri səviyyəsinə yüksəltmək niyyətini əks etdirir.
Keçmişdə hakimiyyət uğrunda mübarizə
Xatırladaq ki, 2021-ci ilin oktyabr seçkilərində Sədrin hərəkatı - o dövrdə “Sədr Hərəkatı”, sonradan “Milli Şiə Cərəyanı” adlandırılan blok - parlamentdə ən çox mandat qazanan qüvvələrdən biri olmuşdu.
Lakin o, baş nazir postunu formalaşdırmaq hüququnu əldə etməyə çox yaxınlaşsa da, digər şiə liderlərinin, o cümlədən “Koordinasiya Çərçivəsi” adlanan ittifaqın müqaviməti ilə üzləşmişdi.
Nəticədə sünni və kürd partiyaları ilə koalisiya qurulsa belə, Sədr hökumət qurmaq şansını itirdi. Bu hadisədən sonra o, siyasi sistemi “çürük və korrupsiyalaşmış” adlandıraraq müxalif dini mövqeyə çəkildi.
Sədrin dini ritorikası və “mənəvi rəhbərlik” mesajı
Sədr son paylaşımında siyasətdən çox dini və əxlaqi dəyərlərə toxunaraq yazıb.
“Seçkilər heç vaxt əqidə məsələlərindən üstün ola bilməz.Allahın əmrlərinə qarşı çıxan fəsadkarları dəstəkləmək, günahların ən böyüyüdür.”-deyə o bildirib.
O, paylaşımında həmçinin seçkilərdə iştirakdan imtinanı dini vəzifə kimi təqdim edib və buna əməl etməyənləri “qiblədən uzaqlaşan camaat” ilə müqayisə edib.
Bu ritorika Sədrin qərarlarını dini legitimliklə əsaslandırmaq cəhdidir və onun siyasi qərarları dini mesajlara bürüyərək mənəvi təsir gücünü artırmaq strategiyasını ortaya qoyur.
Daxili ziddiyyətlər və dini miras
Müqtəda əs-Sədrin mövqeyi çox zaman ziddiyyətli olub - o, bəzi hallarda islahat tərəfdarı, bəzi hallarda isə sistemin dayağı kimi çıxış edib.
Bununla belə, onun nüfuzu əsasən ailəsinin dini mirasından qaynaqlanır.
Atası - mərhum Ayətullah Məhəmməd Sadiq əs-Sədr, Səddam Hüseyn dövründə şiə cəmiyyətinin simvoluna çevrilmişdi.
Ekspertlər bildirirlər ki, Sədrin və onun tərəfdarlarının siyasi çəkisi, İraqda idarəetmə təcrübəsinin zəifliyinin və ictimai narazılığın təzahürüdür.
Yəni xalqın bir qismi siyasi sistemə inamını itirdiyi üçün, dini liderlərə yönəlir.
Sədr - sistemin tənqidçisi, amma onun bir parçası
Ritorikasına baxmayaraq, Möqtəda əs-Sədr sistemdən tam kənarda deyil.
Onun hərəkatı dövlət strukturlarında, xüsusən də səhiyyə sektorunda mühüm paya malikdir.
Bundan əlavə, onun “Səraya əs-Səlam” (Sülh Briqadaları) adlı silahlı qolu mövcuddur.Bu səbəbdən Sədr həm sistemi tənqid edən, həm də onun içərisində güc sahibi olan paradoksal fiqurdur - bu da İraq siyasətinin mürəkkəb təbiətini əks etdirir.
