BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Bilindiyi kimi,İsraildə parlament seçkiləri payızda keçirilməlidir. Lakin əgər parlament (Knesset) 2026-cı ilin dövlət büdcəsini martın 31-nə qədər təsdiqləyə bilməsə, hökumət qanunauyğun olaraq avtomatik şəkildə buraxılacaq. İsrail hökuməti büdcə layihəsini qanunu pozaraq iki aylıq gecikmə ilə Knessetə təqdim edib ki, bu da onun qəbul edilmə şansı ilə bağlı geniş şübhələr yaradır.
Netanyahunun sağ qalma hesabı və strateji manevrlər
Böyük Britaniyanın Kral Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun (Chatham House) dərc etdiyi təhlildə İsrailli siyasətçi və analitik Kseniya Svetlova qeyd edir ki, 2025-ci ilin ikinci yarısında növbədənkənar seçkilərlə bağlı çoxlu şayiələr gəzsə də, siyasi sağ qalma mövzusunda mahir olan Baş nazir Benyamin Netanyahu bu manevrə maraq göstərməyib.
Netanyahunun hesablamaları rəy sorğularındakı kəskin ziddiyyətə əsaslanır: "Likud" partiyasının populyarlığında nəzərəçarpacaq bərpa müşahidə olunsa da, eyni sorğular göstərir ki, Netanyahu öz ənənəvi müttəfiqləri olan ultra-ortodoks və ifrat sağçı partiyalarla hökumət qura bilmir. Parlament çoxluğu (61 yer) xalqın yorğunluğu və struktur demoqrafik dəyişikliklər səbəbindən hələ də əlçatmaz qalır.
Müxalifətin daxili durumu: Qants və Bennet amili
Payız seçkilərinə qədər olan aylar Netanyahu ilə rəqabət aparan və ya gələcək koalisiyada əsas rol oynaya biləcək namizədlər tərəfindən yüksək riskli manevrlərlə yadda qalacaq.
Beni Qants: 2024-cü ilin iyununda müharibə kabinetini tərk edən və liberal mərkəzçi cinahın daimi ümidi olan Qants yenidən strateji qeyri-müəyyənlik içindədir. Onun Netanyahuya qarşı çıxmayacağını bəyan etməsinə baxmayaraq, baş nazir üçün "ehtiyat təkər" rolunu oynamağa hazır olub-olmadığı hələ də bəlli deyil. Qantsın rəhbərlik etdiyi "Mavi və Ağ" partiyasına dəstək 6 faizə qədər geriləyib ki, bu da Knessetdə bir yer qazanmaq üçün belə kifayət deyil.
Naftali Bennet: Keçmiş baş nazir Bennet ən müəmmalı fiqur olaraq qalır. O, Netanyahu ilə əməkdaşlığı tamamilə istisna etməyərək, həm sağçı seçicilərlə körpünü saxlayır, həm də özünü mövcud siyasi xaosun praqmatik alternativi kimi təqdim edir.
"Ərəb kartı": Seçkilərin taleyini həll edən güc
Bu gedişatın ortasında "Ərəb kartı" güclü və qütbləşdirici bir ünsür kimi yenidən ortaya çıxıb. 2022-ci ildə Bennet və Yair Lapidin rəhbərlik etdiyi "Dəyişiklik hökuməti" sübut etdi ki, hakim koalisiya Mansur Abbasın başçılıq etdiyi "Birləşmiş Ərəb Siyahısı" (Ra'am) partiyasının dörd yerinə arxalana bilər. Mövcud sorğular partiyanın beş yer qazana biləcəyini göstərir ki, bu da onu hökumətin formalaşmasında həlledici oyunçuya çevirir.
Svetlova vurğulayır ki, hazırkı müxalifət blokunun "Ra'am" olmadan 61 yerlik çoxluğu əldə etməsi qeyri-mümkün görünür. Təl-Əvivdə belə bir gizli konsensus var ki, əgər Netanyahu qələbə üçün bir neçə yerə ehtiyac duysa, yeni müddət naminə keçmiş ritorikasını unudaraq Mansur Abbasla ittifaqa girməkdən çəkinməyəcək.
Regional və beynəlxalq mühit: Trampın sülh planı
Hərbi və regional müstəvidə mənzərə xarici amillər, xüsusən də Ağ Ev tərəfindən köklü şəkildə dəyişdirilib. 7 oktyabr 2023-cü ildə alovlanan münaqişə ocaqları hələ də gərgin olsa da, artıq "idarə oluna bilən qeyri-sabitlik" rejiminə keçib.
Qəzza: Netanyahunun "tam qələbə" şüarı artıq tənliyin əsas ünsürü deyil; indi əsas amil ABŞ prezidenti Donald Trampın sülh planının ikinci mərhələsinə qəti keçididir.
Şimal cəbhəsi: İsrail ordusu Hizbullaha qarşı taktiki zərbələrini davam etdirir, lakin irimiqyaslı müharibə ehtimalı təxirə salınıb, bəlkə də tamamilə istisna edilib.
Suriya və Yəmən: Suriyada İsrailin hərbi hərəkətliliyi ABŞ-ın razılaşmaları ilə nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb, Yəməndəki husilər isə hava zərbələri ilə qismən zərərsizləşdirilib. 2026-cı ildə İran hələ də potensial pozucu amil olaraq qala bilər.
Daxili böhran: Hərbi xidmət və 7 oktyabr araşdırması
Regional "sakitlik" Netanyahunu öz seçici bazası qarşısında alternativ "güc narrativi" axtarmağa sövq etdi ki, bu təzyiqin çıxış yolu İordan çayının qərb sahili oldu. Tramp administrasiyası məskunlaşanların zorakılığına və yeni məskunlaşma yerlərinin tikintisinə qarşı diqqətçəkən bir səssizlik nümayiş etdirir.
Buna baxmayaraq, seçkilərin taleyini iki əsas daxili məsələ həll edəcək:
Daxili Müqavilə: Netanyahu çox sayda ultra-ortodoks yəhudinin hərbi xidmətdən azad edilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsi ilə bağlı böhranla üz-üzədir. Bu, illərdir ehtiyatda xidmət edən və müharibənin ağır yükünü çəkən bir çox vətəndaşın qəzəbinə səbəb olub.
İstintaq Komissiyası: Netanyahunun 7 oktyabr uğursuzluqlarını araşdırmaq üçün qanunda nəzərdə tutulan rəsmi komissiya əvəzinə, "siyasi təhqiqat komissiyası" yaratmaq cəhdi cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmir.
Seçkilər yaxınlaşdıqca aydın olur ki, bu, sadəcə bir baş nazir seçimi deyil, İsrailin ictimai müqaviləsinin ruhu uğrunda aparılan bir döyüşdür. Hər şey bir-birinə çox yaxındır və heç nə dəqiq deyil.
