BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Hizbullahın Livan hökumətinin ordunun tərksilah planının ikinci mərhələsinə keçməsi üçün təyin etdiyi müddəti rədd etməsi, cənubdakı sakitlik yolunda həlledici bir mərhələ təşkil edir. Bu addım "dövlət məntiqi" ilə "müqavimət məntiqi" arasında birbaşa toqquşmanı üzə çıxarır və Fransa ilə ABŞ-ın İsraillə qarşıdurmanın yenidən başlamasının qarşısını almaq üçün üzərində çalışdıqları yol xəritəsini faktiki olaraq devirməklə hədələyir.

Texniki görünüş və siyasi reallıq

Zahirən hökumətin tələb etdiyi müddət – uzadıla bilən dörd ay – ordunun çoxmərhələli planı icra edərkən qarşılaşdığı sahə və logistik mürəkkəblikləri nəzərə alan texniki bir prosedur kimi görünür. Lakin siyasi nöqteyi-nəzərdən bu addım daha dərin məna daşıyır: Bu, rəsmi Beyrutun beynəlxalq birliyi son müharibədən sonrakı tənzimləmələrə sadiqliyində Livanın ciddiliyinə inandırmaq üçün silahın tədricən də olsa dövlətin əlinə keçməsində israrlı olduğunu əks etdirir.

Qoyulmuş plan coğrafi ardıcıllığa əsaslanır. Bu proses Litani çayından cənubda başlayıb və şimala doğru Əvəli çayına qədər, yəni cənubu paytaxt Beyrutla bağlayan strateji dairəyə qədər uzanmalıdır. Bu uzanma sadəcə texniki detal deyil, sərhəd təmas zonasından Hizbullahın ənənəvi nüfuz dairəsi olan strateji dərinliyə keçiddir. Buna görə də, partiyanın etirazı təkcə tərksilah ideyası ilə deyil, həm də ordunun səlahiyyətlərinin onun logistik və insani dərinliyini təşkil edən ərazilərdə genişləndirilməsi ilə bağlıdır.

Naim Qasımın mövqeyi və "çəkindirmə" tənliyi

Hizbullahın baş katibi Naim Qasımın mövqeyi bu dərki aydın şəkildə əks etdirir. O hesab edir ki, tərksilaha fokuslanmaq İsrailə xidmət edir və onu daha da azğınlaşmağa təşviq edir. Bu yanaşma ilə partiya öz silahı ilə regional kontekst arasındakı bağı qoruyur; xüsusən də İsrailin zərbələri davam etdiyi və atəşkəs razılaşmasına rəğmən İsrail qüvvələrinin cənubun bəzi nöqtələrində qaldığı bir şəraitdə tərksilahı rədd edir. Hizbullahın baxış bucağına görə, bu reallıq fonunda tərksilah istiqamətində atılan hər hansı addım çəkindirmə balansının İsrailin xeyrinə pozulması deməkdir.

Dövlət iki od arasında

Livan dövləti hazırda iki paralel təzyiq altında hərəkət edir:

Xarici təzyiq: Sakitliyin davamlılığı və Livana iqtisadi-hərbi dəstək üçün Qərb tərəfindən qoyulan aydın təhlükəsizlik öhdəliklərinin sürətlə yerinə yetirilməsi tələbləri. Bu təzyiq Avropa rəsmilərinin mövqelərində, o cümlədən Almaniya Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayerin Beyruta səfəri zamanı tərksilah yolunu davam etdirmək və atəşkəsə tam əməl etmək çağırışında özünü göstərdi.

Daxili təzyiq: Hakimiyyət qorxur ki, əgər bu məsələ Livanın daxili müvazinətinin dözə biləcəyi həddən daha sürətlə itələnərsə, siyasi və ya təhlükəsizlik partlayışı baş verə bilər.

Prezident Cozef Aun məsələyə ordunun rolunu gücləndirmək və UNIFIL missiyasından sonra Almaniyanın daha geniş rol oynamasını istəməklə praqmatik tərəfdən yanaşmağa çalışdı. Bu yanaşma ordunu partiya ilə birbaşa toqquşmaya girmədən vahid təhlükəsizlik istinadgahı kimi bərpa etməyə əsaslanır. Lakin bu yanaşmanın uğuru Hizbullahın öz hərbi nüfuzunun tədricən azaldılmasını qəbul etməsindən asılıdır ki, yaxın gələcəkdə bununla bağlı heç bir əlamət yoxdur.

Qeyri-müəyyən gələcək və ssenarilər

Əsas problem ondadır ki, atəşkəs razılaşması hərtərəfli siyasi həllə çevrilmədi, yalnız kövrək bir təhlükəsizlik tənzimləməsi olaraq qaldı. İsrail Hizbullahın öz imkanlarını bərpa etmək cəhdləri kimi gördüyü hədəfləri vurmağa davam edir, partiya isə bunu təhlükənin hələ də mövcud olduğunun sübutu kimi görür. Bu mühitdə tərksilah inzibati prosedurdurdan daha çox çəkindirmə balansı ilə bağlı məsələyə çevrilir.

Bundan əlavə, partiyanın son müharibədən nisbətən zəifləmiş şəkildə çıxması hökuməti avqust ayında silahın dövlətə məxsus olması planını təsdiqləməyə cəsarətləndirdi. Lakin bu "nisbi zəiflik" siyasi və ya təhlükəsizlik baxımından maneə törətmək qabiliyyətinin itirilməsi demək deyil. Buna görə də, verilən müddətin rədd edilməsi təkcə zaman qrafikinə etiraz deyil, həm də tərksilahın partiya üçün yeni tənlikdə mövqe və rol təmin edən hərtərəfli siyasi anlaşmadan keçməli olduğu mesajıdır.

Ehtimal olunan ssenarilər

Birinci: İcra prosesinin ləng və parçalanmış şəkildə davam etməsi (kövrək sabitlik).
İkinci: Planı dondura biləcək və hökumətin beynəlxalq mövqeyini zəiflədəcək daxili siyasi eskalasiya.
Üçüncü: İsrailin diplomatik yolun iflasını bəhanə edərək hərbi əməliyyatları genişləndirməsi (ən təhlükəli ssenari).

Mübahisə əlavə dörd ay üzərində deyil, Livanın gələcək mərhələsinin təbiəti üzərindədir: Ölkə güc tətbiqinin dövlət inhisarına qayıtmasına doğru gedir, yoxsa rəsmi çərçivədən kənar silah tənliyi onun siyasi strukturunda sabit element olaraq qalır? Hizbullahın imtinası bu sualı mərkəzə qoyur.