BAKI, VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
ABŞ və Avropa arasındakı münasibətlər ortaq dəyərlərdən daha çox qarşılıqlı asılılığa əsaslanan mürəkkəb bir mərhələyə qədəm qoyur. Münhen Təhlükəsizlik Konfransında səsləndirilən bəyanatlar köhnə qitə ilə Vaşinqton arasındakı strateji uçurumun artıq gizlədilə bilməyəcək dərəcədə böyüdüyünü nümayiş etdirir. Xüsusilə ABŞ-ın xarici işlər naziri Marko Rubionun diplomatik, lakin sərt mesajları Donald Tramp administrasiyasının Avropaya münasibətdə "milli maraqlar hər şeydən üstündür" prinsipini sadiq qaldığını təsdiqləyir.
Amerikanın vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin ötən ilki kəskin ittihamlarından sonra, cari ildə Rubionun daha mülayim tonda çıxış etməsi ilk baxışda müsbət siqnal kimi görünsə də, mahiyyət etibarilə ABŞ-ın Avropaya baxış bucağı dəyişməz qalır. Rubio mənşə etibarilə Avropa mədəniyyətinə bağlılığını vurğulasa da, Vaşinqtonun artıq Avropanın təhlükəsizlik yükünü sonsuza qədər çəkməyəcəyini açıq şəkildə ifadə edib. Bu vəziyyət Avropa liderləri tərəfindən "təhlükəli tənhalıq" kimi qiymətləndirilir.
Münhen konfransının pərdəarxası məqamlarında Avropa elitasının ən böyük narahatlığı Trampın Qrenlandiya ilə bağlı iddiaları və NATO-ya olan şübhəli yanaşmasıdır. Avropa İttifaqı rəsmiləri ABŞ-ın bu addımlarını beynəlxalq hüququn pozulması və müttəfiqlik ruhuna zidd davranış kimi görürlər. Xüsusilə Fransa və Almaniya tərəfindən səsləndirilən "müstəqil müdafiə" çağırışları, əslində ABŞ-a olan inamın sarsılmasının bir göstəricisidir. Lakin Fransanın nüvə çətiri və ya İngiltərənin ABŞ texnologiyasından asılı olan hərbi gücü Rusiyanın artan hərbi potensialı qarşısında hələ ki yetərli görünmür.
Ukrayna böhranı isə bu gərginliyin ən həssas nöqtəsini təşkil edir. Rubio Kiyevə müəyyən təminatlar versə də, müharibənin başa çatması üçün Ukraynanın ağır güzəştlərə getməli olduğunu vurğulayıb. Bu, Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasının Vaşinqtonun diktəsi ilə yenidən formalaşdırılması deməkdir. Avropalıların 68 faizinin özlərini təhdid altında hiss etməsi, lakin hərbi və iqtisadi baxımdan hələ də ABŞ-a möhtac olması Brüsseli "xoşbəxt olmayan nikahı" davam etdirməyə məcbur qoyur.
Hazırkı vəziyyəti "strateji idrak uyğunsuzluğu" kimi xarakterizə etmək olar; tərəflər kağız üzərində müttəfiq olsalar da, reallıqda maraqlar və dəyərlər sistemi kəskin şəkildə fərqlənir. Avropa üçün "Atlantik boşanması" iqtisadi və hərbi intihar demək olduğundan, qitə liderləri Tramp administrasiyasının sərt şərtləri daxilində məcburi birgəyaşayış modelinə uyğunlaşmağa çalışırlar. Əks təqdirdə, qitə qlobal rəqabətin poliqonuna çevrilmə riskini daşıyır.
