BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Hazırda davam edən genişmiqyaslı ABŞ-İsrail-İran müharibəsinin nəticələri ilə bağlı suallara cavab vermək asan deyil. İranın itkiləri hər keçən gün artır və Tehran rejiminin dözümlülük qabiliyyəti ciddi sınaq qarşısındadır. Müharibənin bu və ya növbəti mərhələsində nələrin baş verəcəyi isə rejimin daxili birliyini nə dərəcədə qoruya biləcəyindən asılıdır.
Analitiklərə görə, İran sisteminin "sərt nüvəsi"ni təşkil edən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH), ordu, kəşfiyyat strukturları və "Bəsic" qüvvələrinin monolit birliyi rejimin sağ qalması üçün "sehrli açar" rolunu oynayır. Bu nüvə daxilində müharibənin idarə olunması ilə bağlı yarana biləcək hər hansı ciddi ixtilaf və ya parçalanma rejimin daxildən çökməsinə yol aça bilər.
Müctəba Xamenei sınağı və ideoloji bütövlük
Yeni Ali rəhbər Müctəba Xameneinin seçilməsi prosesi rejimin bu sınaqdan keçdiyini göstərsə də, bu, heç də asan olmayıb. Məlumatlar göstərir ki, sistemin ən radikal qanadı bu keçidi təmin etmək üçün maksimum təzyiq göstərib.
Ekspertlər hesab edir ki, İran rejimini yalnız hava zərbələri və raket hücumları ilə devirmək olduqca çətindir. Çünki bu, dərin ideoloji köklərə və ölkə daxilində geniş tərəfdar kütləsinə malik olan bir sistemdir. Hətta sistemdə müəyyən dəyişikliklər baş versə belə, mövcud ideoloji amilin təsirlərinin tamamilə yox olması real görünmür.
Əgər rejimin "sərt nüvəsi" bu ağır zərbələrə rəğmən öz bütövlüyünü qoruya bilsə, İran bu raunddan böyük itkilərlə, lakin tam məğlub olmadan çıxa bilər. Bu vəziyyətdə ABŞ-İsrail koalisiyası qələbə elan edəcək.
Eyni zamanda İranın regional təsir imkanları və hərbi potensialı (xüsusilə nüvə və raket sahəsində) kəskin zəifləyəcək. Lakin İran regionda bir faktor kimi qalmağa davam edəcək.
Səhv hesablamalar və qaçırılan fürsətlər
Müharibənin qaçılmaz olduğu öncədən proqnozlaşdırılırdı. Lakin həm mühafizəkar, həm də islahatçı qanad daxil olmaqla, İran rəhbərliyi beynəlxalq vəziyyəti düzgün qiymətləndirə bilmədi. Qəzza müharibəsindən sonra yaranan yeni reallıq, Donald Trampın prezident seçilməsi və Vaşinqtonun İsrailə verdiyi misilsiz dəstək Tehran üçün "fırtınanın gəlişi" idi.
İran rəhbərliyi bu fırtınadan qorunmaq üçün "əyilməyi" bacarmadı, daha doğrusu əyilmədi. Əgər Tehran vaxtında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə razılığa gəlsəydi, nüvə obyektlərini tam təftişə açsaydı və proqramının sülh məqsədli olduğunu sübut edən "günahsızlıq sertifikatı" alsaydı, bu genişmiqyaslı müharibədən yayınmaq və onilliklər ərzində qurduğu hərbi imkanları qoruyub saxlamaq mümkün olardı. Lakin yanlış siyasi hesablamalar İranı bu ağır və dağıdıcı müharibənin mərkəzinə sürüklədi.
