BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla iki həftəlik atəşkəs əldə olunduğunu elan etməsindən sonra, Tehranın masaya qoyduğu 10 bəndlik təklifin təfərrüatları bəlli olub. Tramp bu sənədi "keçmiş ixtilafları bitirmək üçün əlverişli bir əsas" kimi xarakterizə edib.

İranın "Təsnim" xəbər agentliyinin və beynəlxalq media qurumlarının yaydığı məlumata görə, Tehranın müharibəni dayandırmaq və daimi sülhə nail olmaq üçün irəli sürdüyü şərtlər aşağıdakılardır:

İran təklifinin 10 əsas bəndi:

Hücum etməmək öhdəliyi: Amerika Birləşmiş Ştatlarının prinsipial olaraq İrana qarşı təcavüz etməyəcəyinə dair rəsmi zəmanət verməsi.

Hörmüz boğazı üzərində suverenlik: Hörmüz boğazı üzərində İranın nəzarətinin və suverenliyinin davam etməsi.

Uranın zənginləşdirilməsi: İranın uranı zənginləşdirmə hüququnun beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsi.

İlkin sanksiyaların ləğvi: ABŞ-ın İrana tətbiq etdiyi bütün birbaşa (ilkin) sanksiyaların aradan qaldırılması.

İkinci dərəcəli sanksiyaların ləğvi: Üçüncü ölkələrin İranla ticarətinə mane olan bütün ikinci dərəcəli sanksiyaların ləğvi.

BMT qətnamələrinin ləğvi: BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana qarşı qəbul etdiyi bütün qərarların qüvvədən düşməsi.

MAQATE qərarlarının dayandırılması: Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) Rəhbərlər Şurasının İrana dair bütün qərarlarının ləğvi.

Müharibə kompensasiyası: Müharibə nəticəsində İrana dəymiş zərərin ödənilməsi.

ABŞ qoşunlarının çıxarılması: ABŞ-ın regiondakı döyüş qüvvələrinin (Yaxın Şərqdən) tamamilə çıxarılması.

Bütün cəbhələrdə atəşkəs: Livanın qəhrəman İslam Müqaviməti də daxil olmaqla, bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dayandırılması.

"New York Times": Yeni hüquqi rejim və tranzit rüsumları

"New York Times" qəzetinin verdiyi əlavə məlumatlara görə, bu təklif sadəcə tələblər siyahısı deyil, həm də iqtisadi mexanizmləri ehtiva edir. Təklifdə Hörmüz boğazı üçün yeni bir naviqasiya protokolu nəzərdə tutulur:

Tranzit haqqı: Hörmüz boğazından keçən hər bir gəmi üçün 2 milyon dollar məbləğində tarif müəyyən edilir. Bu məbləğ İran və Oman Sultanlığı arasında bölüşdürüləcək.

Yenidənqurma maliyyəsi: İran ABŞ-dan birbaşa kompensasiya tələb etmək əvəzinə, bu tranzit rüsumlarından əldə etdiyi payı ABŞ və İsrail hücumları nəticəsində dağıdılmış infrastrukturunu yenidən qurmaq üçün istifadə etməyi təklif edir.

Livan şərti: Tehran qəti şəkildə tələb edir ki, İsrailin Livandakı "Hizbullah"a qarşı hərbi əməliyyatları tamamilə dayandırılsın.

İranlı rəsmilər bu planı müharibəni bitirmək üçün "hərtərəfli yol xəritəsi" kimi təqdim edirlər. Pakistanın vasitəçiliyi ilə çatdırılan bu sənəd cümə günü İslamabadda keçiriləcək ilk birbaşa danışıqların əsas müzakirə mövzusu olacaq. Trampın "hədəflərimizi aşdıq" bəyanatı və İranın "zəfər" elan etməsi tərəflərin daxili auditoriyaya qələbə mesajı verməyə çalışdığını, lakin eyni zamanda regionun tamamilə məhvinin qarşısını almaq üçün bu 10 bəndi ciddi şəkildə nəzərdən keçirdiyini göstərir.