BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

İsraildə siyasi mənzərə sürətlə dəyişir. Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi hökumətə ictimai etimadın azalması, müharibənin nəticələri ətrafında davam edən müzakirələr və təhlükəsizlik sahəsində yaranan suallar ölkədə yeni siyasi fiqurların ön plana çıxmasına şərait yaradıb. Bu prosesdə diqqət mərkəzinə keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkot çıxıb. Son ictimai rəy sorğuları onun gələcəkdə baş nazir postu uğrunda Netanyahuya ciddi rəqib ola biləcəyini göstərir.

Ayzenkotun yüksəlişi İsrail siyasətində son dövrün ən diqqətçəkən hadisələrindən biri hesab olunur. Keçmiş hərbçi tədricən təhlükəsizlik sahəsindəki nüfuzunu siyasi kapitala çevirməyə başlayıb. Mövcud hökumətə inamın azalması və onun təhlükəsizlik məsələlərində formalaşdırdığı müsbət imic müxtəlif seçici qrupları arasında dəstəyinin artmasına səbəb olur.

Ayzenkotun yüksəlişi Netanyahu üçün niyə təhlükə hesab olunur?

Ayzenkotun populyarlığının artması Netanyahu hökumətinin həm siyasi, həm də təhlükəsizlik baxımından artan təzyiqlərlə üzləşdiyi dövrə təsadüf edir. İctimai rəy sorğuları müxalifət partiyalarının gücləndiyini və hakim koalisiya ilə aralarındakı fərqin azaldığını göstərir. Bu vəziyyət Ayzenkotun hökumət əleyhdarlarının potensial liderlərindən birinə çevrilməsinə şərait yaradıb.

Bununla yanaşı, onun şəxsi populyarlığının real seçki uğuruna çevrilməsi hələ də müxalif qüvvələrin vahid siyasi platforma formalaşdırmasından asılıdır. Analitiklərin fikrincə, Ayzenkotun qazandığı ictimai dəstək yalnız müxalifətin birləşə biləcəyi halda hökumət qurmaq üçün yetərli siyasi gücə çevrilə bilər.

İsrail Yayım Korporasiyasının yayımladığı son sorğulara əsasən, Likud Partiyası 24 mandatla hələ də birinci yerdə olsa da, son həftələrdə mövqelərini tədricən itirir. İranla müharibənin başlanmasından sonra partiyanın dəstəyi 27 mandata qədər yüksəlsə də, sonrakı mərhələdə azalma müşahidə olunub.

Ayzenkotun hökumət başçısı olmaq şansı artır

Digər sorğular isə fərqli mənzərə ortaya qoyur. Naftali Bennett və Yair Lapidin yaratdığı siyasi ittifaqın 23 mandat qazana biləcəyi proqnozlaşdırılır. Eyni zamanda Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi "Yaşar" partiyasının dəstəyi sürətlə artır. Son sorğular partiyanın mandat sayının 19-a yüksəldiyini göstərir. Bu, bir həftə ərzində iki, Bennett-Lapid ittifaqının yaradılmasından sonra isə yeddi mandatlıq artım deməkdir.

Sorğularda Bennett və Ayzenkotun ortaq siyahı ilə seçkiyə qatılması ssenarisi də araşdırılıb. Nəticələr göstərib ki, belə bir ittifaq 38 mandat qazanaraq Knessetdə ən böyük siyasi qüvvəyə çevrilə bilər. Bu isə hökumətdən narazı seçicilər arasında hər iki siyasətçinin yüksək dəstəyə malik olduğunu nümayiş etdirir.

Baş nazir vəzifəsinə uyğunluq göstəricilərində də Ayzenkot ilk dəfə Netanyahu üzərində üstünlük əldə edib. Sorğu iştirakçılarının 38 faizi Ayzenkotu, 35 faizi isə Netanyahunu baş nazir postuna daha uyğun namizəd hesab edib.

Ayzenkotun üstünlüyünün əsas səbəbləri

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Ayzenkotun yüksəlişinin arxasında ilk növbədə onun hərbi keçmişi dayanır. Müharibədən sonra hökumətin siyasi və hərbi fəaliyyətinin ciddi müzakirə olunduğu bir şəraitdə təhlükəsizlik sahəsində təcrübəyə malik şəxslərə maraq artıb.

Ayzenkot həmçinin müxalifətin digər liderləri ilə müqayisədə daha az qütbləşdirici fiqur hesab olunur. Bu xüsusiyyət ona yalnız mərkəzçi seçiciləri deyil, eyni zamanda Netanyahudan narazı olan mülayim sağ elektoratın bir hissəsini də cəlb etməyə imkan verir.

Son aylarda Ayzenkot hökumətin fəaliyyətini daha sərt tənqid etməyə başlayıb. O bildirib ki, müharibənin qarşıya qoyulan bütün məqsədləri həyata keçirilməyib və İsrail bir sıra strateji məsələlərdə istədiyi nəticələri əldə edə bilməyib. Bu tənqidlər adi siyasi bəyanatlardan fərqli olaraq keçmiş Baş Qərargah rəisinin dilindən səsləndiyi üçün daha ciddi rezonans doğurur.

Netanyahu ilə açıq qarşıdurma

Siyasi qarşıdurma artıq şəxsi müstəviyə də keçib. Likud Partiyasının Ayzenkotu hədəf alan təşviqat kampaniyasından sonra keçmiş general Netanyahuya açıq debat keçirməyi təklif edib. Likudun yaydığı videoda Ayzenkotun ərəb partiyalarının dəstəyi olmadan hökumət qura bilməyəcəyi iddia olunub. Netanyahu da həmin videonu sosial media hesabında paylaşıb.

Buna cavab olaraq Ayzenkot baş naziri təxribat yaratmaqda və açıq müzakirədən yayınmaqda ittiham edib. O, Netanyahuya müraciət edərək vaxt və məkan müəyyənləşdirməyi, seçicilərin suallarını ictimai debatda cavablandırmağı təklif edib.

Ayzenkot kompromis namizəd ola bilərmi?

Siyasi müşahidəçilərin fikrincə, Ayzenkotun əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif siyasi düşərgələr arasında kompromis fiqur kimi qəbul edilməsidir. O, İsrailin yəhudi milli xarakterinin qorunmasını dəstəkləməklə yanaşı, bütün vətəndaşlar üçün bərabər hüquqların təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayır. Eyni zamanda dövlət institutlarının gücləndirilməsi, hakimiyyət qolları arasında balansın qorunması və demokratik prinsiplərin möhkəmləndirilməsi tərəfdarı kimi çıxış edir.

Analitiklər hesab edirlər ki, Ayzenkotun ciddi partiya yükünün olmaması və mərkəzçi, mülayim sağçı, hətta ultraortodoks siyasi dairələrlə münasibətlər qurmaq imkanına malik olması onu potensial kompromis namizədə çevirir. Bununla belə, müxalifətin bütün qüvvələrinin onun ətrafında birləşməsi hələ baş verməyib.

Müxalifətin əsas problemi liderlik uğrunda mübarizədir

Siyasi ekspertlər qeyd edirlər ki, Netanyahuya qarşı olan qüvvələr arasında vahid strategiya hələ formalaşmayıb. Bir qrup Naftali Bennetti hökumətə alternativ lider kimi görür. Digər tərəfdən Ayzenkotun sürətlə artan reytinqi onun liderlik iddiasını gücləndirir. Keçmiş müdafiə naziri Aviqdor Liberman da bu yarışın əsas iştirakçılarından biri hesab olunur.

Müxalifət daxilində iki əsas yanaşma formalaşıb. Birinci yanaşma bütün Netanyahu əleyhdarlarının vahid seçki blokunda birləşməsini nəzərdə tutur. İkinci yanaşma isə liderlik məsələsinin həll olunmadan belə bir ittifaqın mümkün olmayacağını irəli sürür. Məhz Bennett, Ayzenkot və Liberman arasında davam edən rəqabət müxalifətin vahid cəbhə formalaşdırmasını çətinləşdirən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Netanyahu hələ də güclü rəqib olaraq qalır

Sorğular Ayzenkotun yüksəlişini göstərsə də, Netanyahu hələ də İsrail sağının ən güclü siyasi fiqurlarından biri olaraq qalır. Onun geniş seçici bazası və uzun illər ərzində formalaşdırdığı siyasi təcrübə seçkilərdə ciddi üstünlük hesab olunur.

Analitiklərin fikrincə, növbəti seçkilərin nəticəsini yalnız ictimai rəy sorğuları deyil, müxalifətin birləşə bilib-bilməməsi, regional təhlükəsizlik vəziyyəti və seçki sonrası koalisiya danışıqları müəyyən edəcək. Buna görə də Ayzenkotun populyarlığı artsa da, onun Netanyahu dövrünə son qoyub-qoymayacağı hələlik açıq sual olaraq qalır.