BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
İkinci Dünya müharibəsinin ən dəhşətli səhifələrindən biri olan Tokio bombardmanı yüz minlərlə insanın taleyini dəyişdirən faciə kimi tarixə düşüb.
1945-ci il martın 10-da ABŞ tərəfindən Yaponiyanın paytaxtı Tokioya qarşı həyata keçirilən genişmiqyaslı hava hücumu müasir hərb tarixinin ən dağıdıcı bombardmanlarından biri hesab olunur. Rəsmi əməliyyat adı Operation Meetinghouse olan bu hücum zamanı yüzlərlə B-29 bombardmançı təyyarəsi şəhərə napalm və yandırıcı bombalar yağdırıb.
Həmin gecə Tokio əsasən yaşayış məhəllələrinin sıx yerləşdiyi rayonlarda alov dənizinə çevrilib. Hücum gecə saatlarında başlayıb və şəhərin böyük hissəsi qısa müddətdə yanğın girdabına düşüb. Bombardmanın əsas məqsədi sənaye və hərbi istehsal şəbəkəsini zəiflətmək kimi təqdim olunsa da, hücumun ən ağır nəticələrini mülki əhali yaşayıb.
Tarixi məlumatlara görə, ABŞ qüvvələri Tokioya alçaq hündürlükdən hücum edərək xüsusi olaraq yandırıcı sursatlardan istifadə edib. Şəhərin ətrafı əvvəlcə od bombaları ilə vurulub, daha sonra alov mərkəzə doğru yayılıb. Güclü külək və sıx tikililər yanğının nəzarətdən çıxmasına səbəb olub. Nəticədə minlərlə ev külə dönüb, xəstəxanalar, infrastruktur və yaşayış sahələri tamamilə sıradan çıxıb.
Müxtəlif mənbələrdə itkilərlə bağlı rəqəmlər fərqlənsə də, bu bombardmanda on minlərlə insanın öldüyü, yüz minlərlə şəxsin yaralandığı və ya evsiz qaldığı qeyd olunur. Bir sıra tarixçilər ölənlərin sayının 80 mindən 100 minə qədər olduğunu bildirsə də, bəzi hesablamalarda bu rəqəmin 185 minə, hətta daha yuxarıya çatdığı irəli sürülür. Bu səbəbdən Tokio bombardmanı bəzən tarixdə ən çox insanın öldüyü bir günlük hava hücumu kimi qiymətləndirilir.
Hücum nəticəsində Tokio şəhərinin onlarla kvadratkilometr ərazisi məhv olub. Yüz minlərlə yaşayış evi dağılıb və ya yanıb, təxminən 1 milyon insan evsiz qalıb. Şəhərdə bir sıra iri xəstəxanalar və tibb müəssisələri ya tamamilə dağıdılıb, ya da istifadəyə yararsız vəziyyətə düşüb.
Bombardmandan sonra Yaponiya hökuməti əvvəlcə dağıntının miqyasını gizlətməyə çalışsa da, sonradan bu hadisəni təbliğat vasitəsinə çevirərək ABŞ-ın hücumunu amansız müharibə cinayəti kimi təqdim edib. Eyni zamanda hücum yapon cəmiyyətinin mənəvi durumuna ciddi zərbə vurub və müharibənin həqiqi miqyasını daha açıq göstərib.
Tarixçilərin qiymətləndirməsinə görə, Tokioya 10 mart hücumu yalnız hərbi əməliyyat deyil, həm də mülki əhalinin kütləvi şəkildə hədəf alındığı humanitar faciə idi. Bu bombardman sonradan Hirosima və Naqasakidə baş verən nüvə hücumlarından əvvəl Yaponiyanın yaşadığı ən dəhşətli dağıntılardan biri sayılıb.
Bu gün Tokio Böyük bombardmanı İkinci Dünya müharibəsinin ən ağır insan itkiləri ilə nəticələnən hadisələrindən biri kimi xatırlanır və müharibənin mülki əhali üçün yaratdığı fəlakətlərin simvollarından biri hesab olunur.
