Bakı, AzerVoice
Azər Hüseynov Tarixçi, İstanbul Zaim Universitetinin Tarix və Mədəniyyət Bölümü Doktorantı, Qafqaz Eyni Sosial Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti
AzerVoice ArabAz-a istinadən xəbər verir ki, ABŞ-da prezident
seçkiləri keçirildi. Bu seçkilərdə ikinci dəfə Tramp prezident
seçildi. Yenə biz şərh edirik. Danışırıq və yazırıq.
Amma hər şeyin alqoritmləri vardır. İnsanın içində olduğu prosesin
də alqoritmləri vardır. Tramp bir iş adamı, milyarderdir. Deməli,
yaxşı pulu vardır. Bu pulu necə qazanıbdır. 1945-ci ildən sonra
formalaşan və dollara indeksasiya edilən dünya iqtisadi sistemində
qazanıbdır. Bu sistem dünya iqtisadiyyatının mərhələlərlə
qloballaşmasına yönəlmişdi.
Elə də oldu. Nəinki dünya iqtisadiyyatı, hətta dünya səhiyyəsi,
siyasəti, incəsənəti də unifikasiya olundu. Yəni, vahidləşdi. Bunun
üçün mərkəzi ayar lazım idi. Qloballaşma ABŞ-yə ayarlanacaqdı.
Yəni, onun istehsal etdiyi brendlər, yaşam tərzi, sosial düşüncə
vahid dünya üçün əsas olacaqdı. Olmadımı? Əlbəttə ki, oldu. Hamımız
kola içirik ( burada şəxsimi çıxıram), hamımız ABŞ-nin məhsulu olan
sosial şəbəkələrdə danışırıq, paylaşırıq, hamımız, hamımız,
hamımız. ABŞ-də formalaşan şirkətlər bu gün transmilli
nəhənglərdir.
Onların maliyyə gücü bir çox dünya dövlətindən çoxdur. Ümumiyyətlə,
1913-cü ildə federal resurslar, yəni, Amerika büdcəsi ki, bu büdcə
dövlətin inhisarında deyildir, yaranandan ABŞ artıq qitəsindən
çıxdı. Və dünya dövləti olmağa başladı. Dünya iqtisadiyyatı bu gün
ABŞ iqtisadiyyatına ayarlanmışdır. Bununla belə hər şey yolunda
deyildir. Nə üçün? Amerikada yaranan bu dünya şirkətləri ucuz işçi
qüvvəsi səbəbi ilə dünyanın bir çox yerində istehsalını
genişləndirir.
Bu isə Amerikanın daxilində işsizlik və digər problemlərə səbəb
olur. Əlbəttə ki, mən demirəm amerikalılar acdır. Xeyr, qətiyyən.
Tam da durum əladır. Amma iqtisadiyyatın dili başqadır. İstehsal
daxildən çıxdıqca dövlətin imkanları getdikcə zəifləyir. Ancaq bunu
sadəcə mütəxəssislər görə bilirlər. Belə bir məqamda hakimiyyətə
yenə də Tramp gəldi.
Milyarder, Rusiya Prezidenti Putinə və Ərdoğana simpatiyasını
gizlətməyən bir şəxs. Maraqlı, situasiyadır. Türkiyə Prezidenti
Ərdoğan ona “Dostum” deyir. Rusiya Prezidenti Putin Trampı real
söhbət adamı hesab edir. Digər tərəfdən Tramp Rusiya ilə
yaxıınlaşaraq ABŞ-ı Avrasiyadan və Mərkəzi Asiyadan Uzaq tutmaq
istəyən Çinlə iqtisadi müharibə aparır. Avropalıları çox sevmir.
Eyni zamanda, Ərdoğanın ən ağır ifadələrlə səciyyələndirdiyi
Natanyahu ilə dostdur. Qəribə bir labirintdir.
Ərəb monarxları da Trampla münasibətlərlər pis deyillər. Baxmayaraq
ki, adam demişdi ki, Səudiyyə krallığı bizim hesabımıza ayaqda
durur. İranı da sevmir, Tramp müəllim. Təbii ki, bu İranla bu və ya
digər şəkildə Yaxın Şərqdə bir işləyən assimetrik oyunçuları da
narahat edir. İndi necə olacaqdır? Ortada da bir böhran vardır.
Qəzza böhranı. Bu gün İslam ümmətinin və dünyada müharibə əleyhdarı
ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olan Qəzza. Hansı ssenarilər
vardır. Ola bilər ki, Tramp İsrailə təbii ki, hərbi dəstəyi davam
etdirəcəkdir.
Türkiyə Prezidenti Ərdoğan vasitəsi ilə isə HƏMAS-ı atəşi
dayandırmağa vadar etmək istəyəcəkdir. Daha sonra yenə Ərəb
dövlətləri ilə birlikdə İranla bağlı planlar quracaqdır. Ukraynada
savaşı bitirib, Ukraynanın şərqinin Rusiyada qalmasını ( bunu
müharibə başlayandan demişəm ) de fakto duruma gətirəcəkdir. Və
bütün diqqətini Yaxın Şərqə, bəlkə də HƏMAS-ın ləğvinə, Fələstində
Abbas hökümətinin gücləndirilməsinə, Çinin iqtisadi
sıxışdırılmasına, Rusiya ilə yumşalmaya gedəcəkdir. Yaşayaq görək.
… O ki, qaldı müsəlman dünyasına…. Bəli, müsəlmanlar hələ Müsəlman
Dünyası adlanır… Yəni……….
