İsrailin İordan çayının qərb sahilində yollar, yaşayış məntəqələri, keçidlər və divarlar üzərindən apardığı siyasət fələstinlilərin ərazi daxilində hərəkət imkanlarını getdikcə məhdudlaşdırır.

Məlumata görə, xüsusilə Şərqi Qüds yaxınlığında həyata keçirilən layihələr Fələstin şəhər və kəndlərini bir-birindən ayıran yeni məkan quruluşunun formalaşmasına səbəb olur. Əl-İzəriyyə ilə Əz-Zəim arasında planlaşdırılan “Həyat toxuması yolu” buna nümunədir. Layihə üçün 2025-ci ildə 335 milyon şekel vəsait ayrılıb və yolun Fələstin nəqliyyatını Maale Adumim yaşayış məntəqəsindən uzaqlaşdırması nəzərdə tutulur.

İordan çayının qərb sahili 1995-ci il Oslo II sazişi ilə A, B və C zonalarına bölünüb. Ərazinin 60 faizindən çoxunu təşkil edən C zonasında əsas nəzarət İsrailin əlində qalıb. Burada yaşayış məntəqələrinin inkişafı, tikinti, yollar və torpaqdan istifadə ilə bağlı qərarlar Fələstin yaşayış məntəqələrinin gələcək genişlənməsinə ciddi təsir göstərir.

İsrail yaşayış məntəqələri, yollar, təhlükəsizlik divarı, hərbi ərazilər və keçidlər vasitəsilə Fələstin şəhərləri arasındakı əlaqəni də məhdudlaşdırır. BMT-nin məlumatına görə, planlaşdırılan divarın uzunluğu təxminən 712 kilometrdir və onun 85 faizi işğal olunmuş İordan çayının qərb sahilindən keçir.

2025-ci ildə bölgədə yol keçidlərinin sayı 232-yə çatıb. Keçidlərin bağlanması isə kənd və şəhərlər arasında məsafəni yalnız coğrafi deyil, həm də zaman baxımından artırır. Nəticədə işə, təhsilə, xəstəxanalara və bazarlara çıxış çətinləşir.

Bu siyasətin iqtisadi nəticələri də diqqət çəkir. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının araşdırmasına əsasən, sorğuda iştirak edən müəssisələrin 80 faizindən çoxu məhsul və xammal daşınması xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə artdığını bildirib. İordan çayının qərb sahili iqtisadiyyatının parçalanması isə əmək, mal və xidmətlərin bölgələr arasında hərəkətini zəiflədir.

Analitiklərə görə Fələstin Muxtariyyətinin vəziyyəti də “arxipelaq hakimiyyəti” anlayışı ilə izah olunur. Oslo sazişlərindən sonra yaradılan qurum Fələstin şəhərlərində mülki idarəçilik və təhlükəsizlik funksiyalarının bir hissəsini həyata keçirsə də, ərazi, sərhədlər, yaşayış məntəqələri və genişmiqyaslı hərbi nəzarət məsələlərində əsas səlahiyyət İsraildə qalır.

Beləliklə, Fələstin şəhərləri daxildə idarə olunan ayrı-ayrı “adalar”a, onları əhatə edən ərazilər isə İsrailin nəzarət etdiyi məkanlara çevrilir. Bu model şəhərlərin yalnız fiziki deyil, iqtisadi, sosial və siyasi əlaqələrini də zəiflədir.